اگر به دنبال بهترین راهنمایی برای تغذیه و سلامت سگ باردار خود هستید و میخواهید دقیقاً بدانید که قبل، حین و بعد از بارداری چه مواد غذایی، مکملها و رفتارهایی مناسب هستند، این مطلب با تکیه بر آخرین توصیههای علمی دامپزشکی، گام به گام شما را راهنمایی میکند. در ادامه، پاسخ کامل و بهروزی به سوال شما داده میشود: چه غذایی برای سگ باردار مناسب است، چه نکاتی برای مراقبت از او اهمیت دارد و چگونه رفتارهای آن را بهتر درک کنید؟
بهترین تغذیه قبل از بارداری سگ
برای تضمین رشد جنینی سالم و سلامت مادر، آمادگی غذایی قبل از بارداری حیاتی است. تهیه یک رژیم غذایی متعادل، سرشار از پروتئینهای با کیفیت، اسیدهای چرب ضروری (امگا۳، امگا۶)، مواد معدنی و ویتامینهایی مانند ویتامینهای گروه B و C، پایهای مطلوب برای بارداری ایمن و کاهش ریسک سلامت تولهها فراهم میکند. پیش از تصمیم به جفتگیری، معاینه دامپزشکی کامل شامل غربالگری بیماریهای پنهان و کمبودهای تغذیهای الزامی است. در صورت مشاهده نقص، باید با مشورت دامپزشک از مکملهای استاندارد استفاده شود.
- توجه ویژه به سالم بودن کبد و کلیهها اهمیت دارد.
- آگاهی از نژاد سگ و ویژگیهای خاص فیزیولوژیک این دوران ضروری است.
- سگ باردار شدن با اضافه وزن، میزان مشکلات حاملگی (زایمان سخت، سقط یا تولهنوزاد ناسالم) را زیاد میکند.
مواد غذایی ضروری برای سگ باردار (تغذیه سگ باردار)
حساسیت دوران بارداری سگ ایجاب میکند که جیره روزانه کامل و متعادل باشد. در این دوران، علاوه بر تأمین کالری مورد نیاز، باید طیفی از مواد مغذی کلیدی را تأمین نمود.
- پروتئین: مهمترین منبع ساخت و رشد بافت جنین (گوشت پخته مرغ، بره، گاو، ماهی، بوقلمون، تخم مرغ پخته)
- فیبر و کربوهیدرات: تأمین منابع پایدار انرژی و جلوگیری از یبوست (سبزیجات پخته نظیر اسفناج، جعفری، کلم بروکلی؛ میوههایی مانند سیب و موز)
- اسیدهای چرب ضروری: امگا ۳ و امگا ۶ (روغن ماهی، روغن کتان، چربی حیوانی مرغ و بره، مقداری روغن زیتون)
- کلسیم و فسفر: برای تشکیل استخوان تولهها (ماست، تخممرغ پخته، ماهی پخته)
- ویتامینها و مواد معدنی: ویتامین A، B کمپلکس، C، D، E، آهن، روی و فولیک اسید نقش حیاتی در تنظیم فرآیندهای رشد دارند.
حتماً آب تازه و کافی همیشه در دسترس باشد. استفاده از غذاهای مرطوب و سوپهای خانگی مغذی میتواند نیازهای هیدراتاسیون را پاسخ دهد.
نیازهای ویژه تغذیهای سگ باردار
در طول بارداری، متابولیسم سگها افزایش پیدا میکند و باید به موارد زیر توجه نمایید:
- افزایش کالری دریافتی (بهطور متوسط ۱۰ الی ۲۵٪ نسبت به قبل)
- تقسیم وعدههای غذایی به ۳ تا ۴ نوبت در روز جهت تسهیل هضم بهتر
- رعایت درصد پروتئین مطلوب (۲۵ الی ۳۰٪ با کیفیت بالا)
- اضافه کردن چربیهای خوب برای تامین انرژی و جذب ویتامینهای محلول در چربی
- افزایش تدریجی حجم غذا بهویژه سه هفته پایانی دوران بارداری
پیشنهاد دامپزشکان استفاده از غذاهای مخصوص سگ باردار (Mother & Baby) از برندهای معتبر مثل رویال کنین، رفلکس، جوسرا یا بیفار است.
وزن ایدهآل سگ باردار
میزان نرمال افزایش وزن در سگ باردار بسته به سن، نژاد و جثه میتواند متفاوت باشد، اما بهطور معمول تا ۲۵٪ افزایش وزن نسبت به حالت عادی قابل قبول است. مدت بارداری معمولاً ۶۲-۶۵ روز طول میکشد. کنترل منظم وزن و ارزیابی رشد جنین تحت نظر دامپزشک، از بروز مشکلات متابولیکی و جنینی پیشگیری میکند.
افزایش وزن بیش از حد = افزایش ریسک دیابت، زایمان سخت و سقط جنین.
کاهش وزن غیرعادی = سوء تغذیه، نارسایی جنین، نوزاد ناسالم و مرگ تولهها.
علت بیاشتهایی سگ باردار و راهکارها
در دوران بارداری تغییرات هورمونی (افزایش ریلاکسین)، تغییرات گوارشی و تهوع میتواند موجب بیاشتهایی کوتاهمدت شود. راهکارهای زیر اغلب موفقیتآمیز هستند:
- ارائه غذا بصورت وعدههای کوچک و متعدد
- استفاده از غذاهای معطر و تازه با هضم آسان
- انواع غذاهای تشویقی مخصوص سگ باردار (غذای کنسروی و treat های طبیعی)
- اجتناب از خوراکی چرب یا پرنمک
- در صورت بیاشتهایی طولانی، بررسی دامپزشکی برای排除 مشکلات عفونی، دندانی یا متابولیک
عوارض تغذیه نامناسب سگ باردار و شیرده
تغذیه نامطلوب در این دوران، بسیار خطرناک است و پیامدهای جدی، هم برای مادر و هم تولهها دارد. برخی از عوارض رایج:
- افزایش احتمال سقط جنین
- تولد تولههای نارس یا مرده
- کاهش تعداد تولههای زنده
- اختلالات ارگانیک (قلبی، کلیوی، سیستم عصبی)
- تضعیف سیستم ایمنی مادر و نوزاد
- کاهش کیفیت شیر آغوز (انرژی و ایمنی پایینتر)
- کوتاه شدن طول عمر مادر و تولهها
بنابراین، توصیه اصلی این است که همواره با نظارت دامپزشکی برنامه غذایی سگ باردار را تنظیم کنید و علائم هشداردهنده را جدی بگیرید.
مولتی ویتامین و مکملهای تقویتی سگ باردار و شیرده
در شرایط تغذیه معمول اغلب نیاز به مکملها نیست، اما در موارد:
- سن بالا یا وزن کم سگ مادر
- بارداریهای پیاپی با فاصله کم
- اختلالات تغذیهای قبلی
مصرف مولتی ویتامینها (مانند برندهای رویال کنین، بیفار، انی ویتال، جرهای) تحت نظر دامپزشک توصیه میشود:
- کلسیم برای پیشگیری از تب شیر (eclampsia) حیاتی است، ولی تنها با نظر دامپزشک مصرف گردد.
- ویتامینهای گروه B و فولیک اسید نقش قابل توجهی در رشد جنین دارند.
- اسیدهای چرب امگا۳ و امگا۶ برای تکامل مغز تولهها اهمیت دارند.
غذاهای ممنوعه برای سگ باردار و شیرده
برخی خوراکیها سلامت جنین و مادر را تهدید میکنند. از جمله:
- الکل (مصرف بسیار جدی ممنوع است)
- گوجه فرنگی، بادمجان، انگور (سمی برای سگ)
- شکلات، قهوه، چای (کافئین، تئوبرومین)
- گوشت و تخممرغ خام (با خطر آلودگی باکتریایی یا انگلی)
- پیاز و سیر (آسیب به گلبولهای قرمز)
- ادویهجات و غذای پرنمک
- شیر گاو (محرک مشکلات گوارشی)
تغذیه مناسب سگ پس از زایمان
حین زایمان، سگ ماده حجم زیادی انرژی و مواد معدنی را از دست میدهد و در پی آن، افزایش قابل توجه کالری، پروتئین و رطوبت برای حمایت از شیردهی و بازسازی بدنش ضروری است.
- استفاده از غذای خشک مخصوص مادر و تولهها (Mother and Baby)
- غذاهای مرطوب (سوپ، کنسرو و آب مرغ طبیعی) جهت پیشگیری از کمآبی و افزایش شیر
- افزایش تدریجی تعداد وعدههای غذایی تا ۵ وعده در طول روز
- استفاده از منابع غنی پروتئین (مرغ، ماهی، بره)، چربیهای سالم، کلسیم و پروبیوتیکها (ماست کمنمک)
- دسترسی دائمی به آب تازه و پاکیزه
مواد غذایی مفید برای افزایش شیر سگ ماده
- مرغ و ماهی پخته (امگا۳ و پروتئین)
- تخممرغ پخته (پروتئین و بیوتین)
- شیر یا ماست (بدون شکر و افزودنی)
- سبزیجات سبز پخته
- مکملهای خوراکی ویژه سگ شیرده به توصیه دامپزشک
بهترین زمان از شیر گرفتن تولهها
بعد از ۳ هفتهگی، کمکم غذای مرطوب و رقیق به توله ارائه کنید. جدا شدن کامل از شیر در ۸ هفتگی توصیه میگردد. رژیم مادر از هفته هشتم به حالت قبل بازمیگردد.
رفتارشناسی و زبان بدن سگ؛ کلید ارتباط بهتر و سلامت روانی
چرا شناخت رفتار سگ حیاتی است؟
عملکرد ذهنی و عاطفی سگها تفاوتهای زیادی با انسان دارد. یادگیری زبان بدن سگ به صاحبین کمک میکند نیازهای حیوان را بهتر درک و واکنش مناسب نشان دهند. هر تغییر ظاهری یا رفتاری، پیام خاصی دارد و ممکن است نشانه بیماری یا نیاز عاطفی باشد.
بررسی رفتارهای رایج سگها
- جویدن اشیا: مسیر تمیز کردن دندان، تخلیه انرژی، یا کاهش اضطراب است. در تولهها، برای رفع درد لثه است.
- زوزه کشیدن و پارس کردن: نشانه هشدار، ترس، یا درخواست توجه است.
- نشستن روی پاها: نشاندهنده حس تعلق، نیاز به حمایت، یا تعیین قلمرو است.
- نگاه مستقیم یا پرهیز از نگاه: حالت چشمها نشانه بازیگوشی، رضایت، احترام یا پرخاشگری است.
- نوازش: بیشتر سگها پشت گردن و زیر چانه را دوست دارند، اما برخی نقاط (گوشها، پاها، دم) کمتر دوستداشتنیاند.
- گاز گرفتن غیرعادی: به دلیل درد، عصبانیت، استرس، یا حس محافظت از تولهها اتفاق میافتد.
- لیس زدن: بیان عشق و علاقه، درخواست توجه یا تمیز کردن بدن است.
- خرخر و غرغر: صدایی خوشایند و نشانه رضایت از صاحب است.
- تنفس بدبو: معمولاً ناشی از بیماری دهان و دندان یا مشکلات کلیوی-کبدی است.
- مدفوعخواری: ناشی از کنجکاوی، استرس، سوءتغذیه یا تقلید از مادر در تولهها است.
- خمیازه غیرطبیعی یا کندن زمین: گاهی نشانه استرس یا نیاز به آرامش است.
- کشیدن بدن روی زمین: رایجترین علت پر شدن کیسههای مقعدی یا وجود آلرژی و خارش است.
خواندن زبان بدن و احساسات سگ
- دم حرکت میدهد: علامت شادی و هیجان
- جمع کردن دم بین پاها: ترس یا اضطراب شدید
- گوشهای بالا: کنجکاوی یا هشدار
- گوشهای پائین و بدن خمیده: تسلیم بودن یا ترس
- چرخیدن دور خود و نشانهگذاری: خوشحالی و بازی
- سر کج کردن: سردرگمی یا توجه به صدا یا فرمان
جمعبندی
- سلامت سگ باردار، توله و مادر، ارتباط مستقیمی با تغذیه اصولی و مدیریت رفتار دارد.
- بههیچوجه در مصرف مکملها و مولتیویتامینها زیادهروی نکنید. تنها بر حسب نیاز و با نسخه دامپزشک استفاده شود.
- آگاهی از زبان بدن سگ، پیشگیری از مشکلات رفتاری، استرس و بیماری را آسانتر میکند.
- در مواقع اضطراری (بیحالی، بیاشتهایی طولانی، تنفس مشکلدار، مدفوع غیرعادی، رفتار غیر قابل کنترل)، سریعاً به دامپزشک مراجعه نمایید.
- پیروی از اصول علمی دامپزشکی، تغذیه صحیح و رفتارشناسی تضمینکننده سلامت سگ و تولهها خواهد بود.
سوالات متداول در مورد رفتارشناسی سگ باردار و شیرده
گوشت پخته، مرغ، ماهی، بره، سبزیجات پخته، تخممرغ پخته، ماست، غذاهای مخصوص مادر و توله (Mother & Baby) و مکمل امگا۳-امگا۶ به توصیه دامپزشک.
گوجه فرنگی، بادمجان، شکلات، قهوه، الکل، شیر گاو، پیاز، سیر، غذاهای ادویهدار و خام.
مصرف پروتئین بالا، آب فراوان، سوپ مرغ، کنسرو گوشت، ماست، غذای مرطوب و مکملهای مخصوص، همگی باعث بهبود کیفیت و کمیت شیر میشوند.