خارش بدن سگ یکی از شایعترین مشکلاتی است که صاحبان حیوانات خانگی با آن مواجه میشوند. اگر سگ شما به طور مداوم خود را میخاراند، لیس میزند یا حتی پوست خود را گاز میگیرد، احتمال دارد دچار مشکل پوستی شده باشد که باید جدی گرفته شود. گرچه خارش در سگها غالبا علامتی بسیار شایع و نگرانکننده نیست، اما اگر به صورت مزمن یا شدید ادامه داشته باشد، میتواند نشاندهنده ابتلا به بیماریهای مهم پوستی، آلرژیها، عفونتها یا حتی مشکلات داخلی باشد. تشخیص به موقع علت خارش و درمان صحیح آن، نه تنها موجب آسودگی سگ شما خواهد شد، بلکه از آسیبهای جدیتر پوستی و سلامتی جلوگیری میکند. در این مقاله، به طور کامل با علائم خارش، دلایل شایع آن، روشهای درمان خانگی و دارویی، و راهکارهای پیشگیری از خارش پوستی سگ آشنا میشوید.
علائم خارش در بدن سگها
هر سگی ممکن است گاهی احساس خارش داشته باشد، اما اگر متوجه رفتارهای غیرعادی شدید، لازم است زودتر علت آن را بررسی کنید. نشانههای خارش پوست در سگها بسته به شدت و آستانه تحمل حیوان، متفاوت است، اما علائم رایج عبارتند از:
- گاز گرفتن یا جویدن بخشهایی از بدن
- لیس زدن مداوم پنجهها، بدن یا زیر شکم
- بروز زخم یا قرمزی در اثر خاراندن شدید
- ریزش غیرعادی موها و پوسته پوسته شدن مناطق خاص
- ضخیم یا تیره شدن پوست در نواحی دچار مشکل
- بیقراری، اضطراب و خواب ناکافی
- خروج ترشحات بدبو یا عفونی از مناطق خارشدار
- مالیدن بدن به فرش، دیوار یا اشیاء برای تسکین خارش
۹ علت اصلی خارش بدن سگها
خارش یک نشانه بیماری است و برای درمان قطعی، باید علت آن را مشخص کرد. شایعترین علل خارش در سگها عبارتند از:
۱. حساسیت و آلرژی غذایی
آلرژی به خوراک، مواد تشکیلدهنده غذا، پروتئینهای خاص مانند گوشت گاو، مرغ، بره، لبنیات یا سویا از دلایل رایج خارش است. اگر همراه با مشکلات هضم، اسهال یا استفراغ باشد، احتمال حساسیت غذایی بالاست. تهیه غذای استاندارد و مشاوره با دامپزشک جهت رژیم مناسب اهمیت زیادی دارد.
۲. آلرژی فصلی (درماتیت آتوپیک)
در برخی سگها، آلرژی به گرده گیاهان، محیط، گرد و خاک یا آلودگیهای فصلی (به ویژه در بهار و پاییز) دیده میشود. این نوع آلرژی معمولا ارثی است و با خارش، التهاب یا لیس زدن مکرر خود را نشان میدهد.
۳. عفونتهای پوستی
عفونتهای باکتریایی یا قارچی از مهمترین علل خارش شدید و ایجاد لکههای قرمز و عفونی یا ترشحات بدبو هستند. این نوع عفونتها در نواحی تنگ و گرم بدن مانند بین انگشتان و شکم شایعتر است.
۴. آلودگی به انگلهای پوستی (کک، کنه، شپش، جرب)
یکی از شایعترین علل خارش، آلودگی به انگلها میباشد. کک و کنه علاوه بر خارش، میتوانند بیماریهای جدی نظیر آلرژی، عفونت یا کم خونی نیز ایجاد کنند. جرب (گال) بسیار مسری بوده و نیاز به درمان سریع دارد.
۵. خشکی پوست
استفاده زیاد از شامپوهای نامناسب، استحمام بیش از حد و یا خشکی هوا خصوصا در زمستان میتواند باعث خشکی و خارش پوست سگ شود. نژادهای خاصی نسبت به خشکی پوست حساستر هستند.
۶. عوامل ژنتیکی و نژادی
برخی نژادها مانند پاگ، بولداگ، باکسر، رتریور، پودل، اشنوزر و … استعداد بیشتری برای مشکلات پوستی و خارش دارند، به ویژه در هوای گرم یا محیطهای آلوده.
۷. مشکلات هورمونی و غدد داخلی
بیماریهایی نظیر سندرم کوشینگ، کمکاری تیروئید، بیماریهای کبدی یا کلیوی سبب خارش، ریزش مو و ضخیم شدن پوست میشوند. برای تشخیص قطعی، آزمایش خون و ادرار یا سونوگرافی لازم است.
۸. تماس با مواد شیمیایی
تماس با مواد شوینده قوی، ضدعفونیکنندهها، سفیدکنندهها، رنگ یا سموم دفع آفات میتواند باعث حساسیت و واکنش شدید پوستی در سگها شود.
۹. بیماریهای داخلی
خارش گاهی به دلیل بیماریهای عمیقتر مانند سرطان، کرم روده، ناراحتی کبد یا کلیهها بروز میکند. در این موارد، علائم دیگری مانند ضعف، تغییر وزن یا بیحالی نیز دیده میشود.
- یرقان یا زردی چشم و پوست
- لوپوس و بیماریهای خودایمنی
- آرتریت روماتوئید
- گاستروانتریت و مشکلات گوارشی
روشهای درمان خانگی خارش بدن سگ
در مراحل اولیه یا برای خارشهای خفیف، برخی راهکارهای ساده، سریع و کمخطر میتواند موثر باشد. قبل از استفاده از هر روش پیشنهادی، مطمئن شوید زخمی باز یا عفونت فعال وجود ندارد و در صورت تداوم خارش به دامپزشک مراجعه کنید.
- سرکه سیب: محلول رقیقشده سرکه سیب (نصف سرکه و نصف آب) را با اسپری روی ناحیه موردنظر اعمال کنید تا PH پوست تنظیم شده و خارش کاهش یابد.
- روغن نارگیل: روغن نارگیل صددرصد طبیعی را به آرامی روی پوست ماساژ دهید تا اثر ضد التهاب و مرطوبکنندگی آن به تسکین خارش کمک کند.
- کپسول ویتامین E: کپسول ویتامین E را باز کرده و مستقیما روی پوست بمالید تا به بازسازی بافت کمک شود.
- بلغور جو دوسر: بلغور جو دوسر را آسیاب و با آب ولرم مخلوط کنید؛ سپس قسمتی که میخارد را برای چند دقیقه در محلول قرار دهید یا به عنوان ماسک برای ناحیه مورد نظر استفاده کنید.
- جوش شیرین: ترکیب کمی جوش شیرین با آب ولرم و قرار دادن آن روی پوست به کاهش قرمزی و خارش کمک میکند.
- عسل خالص: عسل به دلیل خواص ضد میکروبی، ضد التهاب و بهبوددهنده زخمها، برای تسکین خارش کاربردی است.
- شستوشو با هیدروژن پراکسید رقیق و بوراکس: برای ضدعفونی سطح پوست و وسایل سگ، ترکیب بوراکس، آب و هیدروژن پراکسید را استفاده کنید.
- حمام با شامپو ضدانگل: استفاده از شامپوهای مخصوص ضد کک، کنه یا جرب و تکرار منظم حمام، از پرکاربردترین روشهاست.
توجه: برای تشخیص آلرژیهای غذایی و محیطی حتما باید تحت نظر دامپزشک آزمایشات لازم را انجام دهید و مواد آلرژیزا را تشخیص و حذف کنید.
درمان دارویی خارش بدن سگ
چنانچه خارش، شدید یا مزمن باشد یا سگ دچار ترشح چرکی، بوی نامطبوع، زخم عمیق یا ریزش مو گسترده باشد، حتما باید تحت نظر دامپزشک درمان شود. روند درمان به شرح زیر است:
- معاینه فیزیکی و بررسی وجود انگلهای پوستی با کشت نمونه یا آزمایش پوست
- در صورت عفونت، تجویز آنتیبیوتیک و داروی ضدقارچ معمولا به مدت ۳ هفته تا یک ماه
- در صورت آلرژی، انجام آزمایش خون یا تست آلرژی و تجویز داروهای تخصصی
مهمترین داروهایی که دکتر دامپزشک ممکن است برای درمان خارش تجویز کند عبارتند از:
- گلوکوکورتیکوئیدها (کورتونها): داروهای ضد حساسیت قوی که در موارد حاد و برای مدت کوتاه استفاده میشوند و باید از عوارض جانبی احتمالی مثل چاقی، تکرر ادرار و افزایش قند جلوگیری کرد.
- اسیدهای چرب ضروری (اُمیگا ۳ و ۶): مکملهای غذایی مؤثر برای تقویت پوست و کاهش پاسخهای التهابی سیستم ایمنی بدن.
- سیکلوسپورین و اوکلاسیتینیب: داروهای تخصصی مهارکننده سیستم ایمنی که در درمان آلرژیهای پوستی مزمن مؤثر هستند.
- آنتیهیستامینها: معمولا تأثیر متوسطی دارند و برای خارشهای ضعیف تا متوسط تجویز میشوند.
- قرص آپوکوئل (Apoquel): داروی اختصاصی و بسیار تاثیرگذار برای تسکین خارش شدید و رفع آلرژی با کنترل واکنش سیستم ایمنی.
حتی در صورت بهبود علائم، داروها را تا انتهای دوره درمان تحت نظر دامپزشک مصرف کنید و از تجویز خودسرانه اکیدا پرهیز نمایید.
راهکارهای پیشگیری از خارش در سگ
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است! برای جلوگیری از بروز مشکلات پوستی و خارش در سگ توصیه میشود:
- تغذیه سالم و متعادل: بهترین رژیم غذایی و غذای خشک مخصوص همراه با مکملها، سیستم دفاعی پوست سگ را تقویت میکند.
- استحمام منظم با شامپو مخصوص: بسته به نژاد و میزان فعالیت، هر ۲ تا ۴ هفته یک بار سگ خود را با شامپوی ضد خارش یا ضد انگل بشویید.
- تمیز نگه داشتن محیط و وسایل شخصی: لباسها، ظرف غذا، ملافه و اسباببازی سگ را به طور مرتب شستوشو و ضدعفونی کنید.
- استفاده از مکملهای تقویتی: مکملهای امگا۳ و ویتامینها به سلامت پوست و مو کمک زیادی میکنند.
- دوری از مواد آلرژیزا: شناسایی مواد/غذاهایی که حساسیت ایجاد میکنند و حذف آنها از رژیم و محیط زندگی سگتان.
- عدم تماس با حیوانات بیمار: تماس با سگهای دارای کک، جرب یا بیماری پوستی، از عمده دلایل انتقال انگلها است.
- حذف اضطراب و استرس: بازی و ورزش روزانه، آغوش و توجه آرامبخش، به کاهش رفتارهای عصبی و خارش وسواسی کمک میکند.
- دور کردن مواد سمی از دسترس: مواد شوینده، ضدعفونیکنندهها و حشرهکشها را از محیط بازی و استراحت سگ دور نگه دارید.
نتیجه گیری
خارش پوست اگر چه یکی از مشکلات رایج سگهای خانگی است اما همیشه بیخطر نیست؛ تشخیص علت اصلی، اقدام سریع به درمان و رعایت اصول پیشگیری میتواند به طور چشمگیری از شدت و عوارض آن بکاهد. همیشه اولین قدم در کنترل خارش سگ، شناسایی علت زمینهای است. در صورت مشاهده علائم هشدار دهنده همچون زخم باز، ترشحات بدبو، قرمزی یا تورم شدید پوست، با دامپزشک مشورت کرده و هرگز دارو را خودسرانه استفاده نکنید.
با رعایت بهداشت محیط، استحمام منظم، رعایت رژیم غذایی مناسب و دوری از مواد شیمیایی و مواد غذاهای حساسیتزا، میتوانید به پیشگیری و سلامت پوست سگ خود کمک کنید. درمان خانگی فقط برای مشکلات خفیف مناسب است و در صورتی که خارش قطع نشد، بهترین راه مراجعه به دامپزشک میباشد تا با تشخیص علمی و تجویز داروی تخصصی، زندگی راحتتر و سالمتری برای دوست پشمالویتان فراهم گردد.
سوالات متداول در مورد خارش بدن سگ
استفاده از ترکیب بلغور جو دوسر و آب برای شستوشوی موضعی، روغن نارگیل به عنوان مرطوبکننده و ماسک، سرکه سیب رقیق شده، ویتامین E، و محلول جوش شیرین از جمله رایجترین درمانهای طبیعی خارش پوستی در سگها هستند. این مواد عوارض کمی دارند اما در صورت عدم بهبود باید اقدامات پزشکی را دنبال کنید.
رعایت تغذیه سالم، استحمام منظم، تمیز کردن محیط و دور کردن سگ از حیوانات بیمار یا ناقل انگل، همچنین حذف مواد آلرژیزا و عدم استفاده از شویندههای انسان برای شستن پوست سگ، بهترین روشهای پیشگیری از خارش و بیماریهای پوستی محسوب میشوند.
- گاز گرفتن یا جویدن بخشی از بدن
- لیس زدن مداوم پنجهها، شکم یا بدن
- ایجاد زخم یا قرمزی ناشی از خاراندن شدید
- ریزش مو، پوستهپوسته شدن پوست، ضخیم یا تیرهشدن پوست
- بیقراری، اضطراب، اختلال خواب
- ترشحات بدبو، مالیدن بدن به وسایل برای تسکین خارش
- برای پیشگیری توصیه میشود:
- تغذیه متعادل با مکملهای ضروری
- استحمام منظم با شامپوی مخصوص هر ۲ تا ۴ هفته
- شستوشوی مرتب وسایل شخصی حیوان
- استفاده از مکملهایی مانند امگا-۳ و ویتامینها
- دور نگه داشتن حیوان از منابع احتمالی آلرژی یا انگل
- کاهش استرس از طریق بازی و توجه بیشتر
- دور کردن مواد شوینده و سمی از دسترس سگ