دندانهای سگ یکی از مهمترین بخشهای سلامت عمومی این حیوان خانگی هستند، زیرا نه تنها در تغذیه و جویدن غذا نقش اساسی دارند، بلکه عملکرد صحیح آنها ضامن سلامتی کلی بدن سگ است. اگر سگ شما دچار افتادن دندان، لق شدن، یا درد و عفونت در لثهها شده است، احتمالا به دنبال راهنمای کاملی برای شناخت انواع دندان، علائم مشکلات دندانی، دلایل افتادن دندانها و همچنین روشهای صحیح مراقبت و درمان مشکلات دهان و دندان سگ هستید. در این مقاله علمی و جامع از پتشاپ آنلاین، به تمامی سوالات شما درباره دندانهای شیری و دائمی سگ، علائم مشکل دندان در توله و سگ بالغ، نحوه درآمدن و رویش، نکات مهم مراقبت، جرمگیری اصولی و دلایل افتادن دندان سگ بالغ پاسخ خواهیم داد. مطالعه کامل این مطلب میتواند تضمینی برای سلامت لبخند و آسایش سگ عزیزتان باشد.
دندانهای شیری و دائمی سگ
توله سگها پس از تولد هیچ دندانی ندارند و بین ۲ تا ۴ هفتگی اولین دندانهای شیری شروع به رویش میکنند. این دندانها کوچک، بسیار تیز، و شفافاند و تعدادشان ۲۸ عدد است. با رشد توله و رسیدن آن به سن ۴ تا ۶ ماهگی، به تدریج دندانهای شیری میافتند و جای خود را به دندانهای دائمی میدهند؛ دندانهای دائمی سگها در نهایت ۴۲ عدد خواهد بود.
- دندانهای شیری: آغاز رشد از حدود ۲ تا ۴ هفتگی
- افتادن دندان شیری: بازه ۴ تا ۶ ماهگی (بسته به نژاد و تغذیه و شرایط محیطی)
- رشد کامل دندان دائمی: معمولاً تا ۷ ماهگی تکمیل میشود
- ویژگی دندانهای دائمی: سفیدتر، ضخیمتر و قویتر از دندانهای شیری
در توله سگها، گاز گرفتن و جویدن اجسام برای تسکین خارش لثه ناشی از رشد دندانها رفتاری کاملاً عادی است و شما باید با اسباب بازیهای مخصوص از تخریب وسایل خانه جلوگیری کنید.
فرآیند افتادن دندانهای شیری در برخی نژادهای خاص (مانند پاگ، شیتزو، پامرانین، بولداگ و چیهوهوا) ممکن است با تاخیر یا مشکلاتی همراه باشد که باید به آن توجه ویژه داشت.
علائم افتادن دندان توله سگ
افتادن دندانهای شیری توله سگ بخشی طبیعی از روند رشد است اما شناخت علائم آن باعث میشود نگرانی بیهوده نداشته باشید و تنها در موارد نیاز، به دامپزشک مراجعه کنید.
- ورم صورت یا لثه و بوی نامطبوع دهان
- کاهش اشتها و مشکل در جویدن غذا
- افزایش ترشح بزاق دهان (احتمالاً تا حد خونآلود بودن)
- بیقراری و گاز گرفتن بیش از حد اشیا
- آبریزش بینی یا عطسهکردن جزئی
- مشاهده رگههای خون یا خونریزی خفیف اطراف دهان یا ظرف غذای سگ
در اکثر مواقع تولهها دندان افتاده خود را میبلعند که جای نگرانی ندارد و به ندرت خود دندان را روی زمین مشاهده خواهید کرد.
درآمدن و رشد دندان سگ چگونه است؟
دندانهای سگها از لحاظ ساختاری به چهار نوع تقسیم میشوند و ترتیب رویش انواع مختلف به شرح زیر است:
- دندانهای پیش (Incisors): ردیف جلویی و کوچک، نقش جدا کردن غذا
- دندانهای نیش (Canines): برای پاره کردن، دفاع و حمل اشیا
- دندانهای پیشآسیا (Pre-Molars): کنارین و تیز، برای پاره کردن و خرد کردن غذا
- دندانهای آسیا (Molars): بخش انتهایی لثه، برای خرد کردن مواد غذایی سفت
رشد دندان دائمی معمولاً بین ۴ تا ۷ ماهگی کامل میشود و تا پایان این دوران باید مراقبت زیادی از دندانهای سگ داشته باشید.
عوامل موثر در سلامت دندان سگ
- ژنتیک و نژاد سگ
- کیفیت تغذیه و رژیم غذایی
- مراقبت و نظافت دهان و دندان از سنین پایین
- شرایط سلامتی عمومی بدن سگ
- جنسیت و فصل تولد توله (تولههای متولد شده در تابستان زودتر دندان در میآورند)
هرگونه درد شدید، بیاشتهایی مداوم یا اسهال متناوب در سن افتادن دندان باید با دامپزشک مطرح شود.
راهکارهای کاهش درد و خارش لثه دندان در توله سگها
گاز گرفتن وسایل خانه نشانه خارش و رشد دندان جدید است. برای آرامش توله، پیشنهاد میشود:
- استفاده از اسباببازیهای مخصوص دندان و خارش لثه
- دادن استخوانهای بزرگ و طبیعی (نه استخوانهای کوچک که خطر خفگی دارند)
- اجتناب از توپ یا وسایل کوچک که امکان بلعیدن دارند
- مصرف گوش و دم گاو یا چرم خام زیر نظر دامپزشک
همواره باید مراقب باشید سگ اشیایی را نبلعد که امکان انسداد روده یا خفگی ایجاد کنند.
مراقبت از دندانهای سگ از تولگی تا بزرگی
مهمترین راه سالم نگه داشتن دندانهای سگ، عادت دادن حیوان از سن کم به مسواک زدن منظم است. توصیه اصولی این است که دندان سگ روزانه یا دستکم چند بار در هفته با مسواک و خمیر دندان مخصوص سگ تمیز شود. مدت زمان مسواک زدن باید حداقل ۳۰ ثانیه باشد.
- هرگز از خمیر دندان انسانی استفاده نکنید (قدرت سمی شدن برای سگ بالا است)
- برای عادت دادن سگ به مسواک، ابتدا فقط مسواک را داخل دهان کرده و اجازه دهید کنجکاوی و استرسش رفع شود
- در صورت مقاومت، میتوانید بخش کوچکی از مسواک را به آب گوشت یا مرغ آغشته کنید
- استفاده از غذاهای خشک و سفت مناسب سلامت دندانهاست
- رژیم غذایی متعادل (۶۰٪ سبزیجات پخته، ۲۰٪ سبزیجات خام، ۲۰٪ پروتئین حیوانی)
بیتوجهی به بهداشت دهان میتواند منجر به تشکیل پلاک، التهاب لثه و بیماری پریودنتال شود. تولههایی از نژاد سگهای کوچک، بیشتر مستعد بیماریهای دندانی به دلیل کوچک بودن فضای فک در قیاس با اندازه دندانهایشان هستند.
مشکل نیافتادن دندان شیری در برخی نژادها
در برخی نژادهای کوچک و پوزهکوتاه، مانند پاگ، شیتزو، پامرانین، بولداگ و چیهوهوا، گاهی دندانهای شیری خصوصاً دندانهای نیش به طور خودبخود نمیافتند. اگر دندان دائمی در کنار دندان شیری رشد کند، مشکلات زیر ایجاد میشود:
- به هم ریختگی ترتیب دندانها (مالاکلوژن)، کاهش قدرت گاز گرفتن
- افزایش خطر عفونت، التهاب و بیماریهای لثه
- ایجاد فشار روی ریشه دندان دائمی یا لثه
- افزایش تجمع باکتری و مواد خوراکی بین دندانها
در این موارد، کشیدن دندان شیری توسط دامپزشک حیاتی است و معمولاً زمان مناسبی برای این کار هنگام عقیمسازی سگ است.
کشیدن دندان سگ؛ راهحل عدم افتادن دندان شیری
کشیدن دندانهای شیری که به طور طبیعی جدا نمیشوند باید توسط دامپزشک و تحت بیهوشی انجام شود تا از آسیب به دندان دائمی یا ریشه آن جلوگیری شود. پیش از کشیدن دندان، آزمایش خون و معاینه کامل سلامت سگ انجام میگیرد تا بهترین تصمیم درمانی اتخاذ شود.
دندان نیش سگ: رشد، افتادن و اهمیت ویژه
دندانهای نیش (معروف به دندان چشم یا ثانویه) از مهمترین دندانها در دهان سگ هستند که کاربردشان در شکار، دفاع و پارهکردن غذاست. این دندانها بین ۴ تا ۶ ماهگی شروع به رشد دائمی کرده و دندانهای شیری نیش معمولاً زودتر از سایر دندانها میافتند:
- رشد نیش دائمی: عمدتاً ۴ تا ۶ ماهگی
- افتادن نیش شیری: ۵ تا ۷ ماهگی
- علائم: افزایش بزاق، بیقراری، قرمزی و تورم لثه در محل
اگر دندان نیش شیری به موقع نیفتد یا رشد دندان نیش دائمی غیرطبیعی باشد، حتما دامپزشک باید بررسی و درمان لازم را انجام دهد.
جرمگیری دندان سگ
تشکیل پلاک و جرم دندان یکی از رایجترین مشکلات دندانی سگهاست که منشأ آن تجمع بقایای غذا و باکتریها روی دندان است. زمانی که پلاک از بین نرفته و سفت شود، تبدیل به جرم شده و به راحتی با مسواک پاک نمیشود.
- مرحله اولیه بیماری پریودنتال با جرمگیری قابل درمان است
- استفاده از جویدنیهای مخصوص دندان و غذای خشک باعث کاهش تجمع جرم میشود
- دهانشویههای مخصوص سگها گاهی برای تمیزی بیشتر توصیه میشود
- در موارد وجود جرم زیاد، تنها بیهوشی و جرمگیری تخصصی دامپزشکی کمککننده است
نگهداری و مراقبت از دندان از سن کم، بهترین راه پیشگیری از جرمگیریهای سنگین و بیماریهای بعدی است.
دلایل افتادن دندان سگ بالغ
بر خلاف تولگی، افتادن دندان در سگ بالغ همیشه طبیعی نیست و معمولاً نشانه وجود یک مشکل جدی است که به معاینه دامپزشک نیاز دارد.
دلایل شایع افتادن دندان سگ بالغ:
- بیماریهای پریودنتال: شایعترین عامل، شامل التهاب، عفونت و تحلیل لثه و استخوان فک
- شکستگی و ضربه: تصادف، خوردن اشیای سخت یا ضربه به سر
- جذب ریشه دندان: مرگ عصب و رگهای خونی دندان، در نتیجه لق و افتادن دندان
- تومورهای دهانی: آسیب به ریشه دندان به دلیل رشد تومور
- کمبود تغذیه: بهویژه کمبود کلسیم یا فسفر که موجب تضعیف دندان میشود
درمان بستگی به علت افتادن دندان دارد و از تجویز آنتیبیوتیک و جرمگیری تا جراحی و کشیدن دندان متفاوت است.
پیشگیری و درمان بیماریهای دندان و دهان سگها
مراقبت مداوم، مسواک زدن روزانه، بررسی منظم دهان و تغذیه مناسب، بهترین راه جلوگیری از مشکلات دهان و دندان سگ است. در صورت مشاهده علائم زیر بلافاصله به دامپزشک مراجعه کنید:
- لق شدن دندان دائمی سگ
- درد شدید یا عفونت دهان و لثه
- بو، خونریزی یا تورم غیر طبیعی در دهان
- افتادن چندین دندان دائمی یا شیری پس از ۷ ماهگی
به خاطر داشته باشید شکستگی دندان (چه شیری، چه دائمی) اگر تا عمق پالپ برسد، ممکن است عوارض شدیدی مثل عفونت شدید و آبسه لثه ایجاد کند. درمان صحیح بر اساس ارزیابی دامپزشک میتواند شامل کشیدن دندان یا درمانهای ریشه باشد.
جمعبندی
دندان سالم ضامن سلامت عمومی سگ است و کوتاهی در بهداشت دهان و دندان میتواند منجر به بیماریها و دردهای جدی شود. رسیدگی به روند افتادن، رویش و سلامت دندان در سنین پایین نقش حیاتی در سلامت بلندمدت سگ دارد. در هر مرحلهای از رشد سگ، اگر نشانه غیرعادی یا نگرانی نسبت به سلامت دهان مشاهده کردید، حتما با دامپزشک مشورت نمایید. پتشاپ ما همیشه همراه شماست تا حیوان خانگی شما سلامتی و شادی کامل را تجربه کند.
سوالات متداول در مورد دندان سگها
بیاشتهایی، ورم لثه، بزاق زیاد، بوی نامطبوع دهان، دشواری در جویدن و خونریزی ملایم از مهمترین علامات هستند.
چهار نوع: پیش، نیش، پیشآسیا و آسیا.
در سگهای نژاد کوچک و پوزهکوتاه مانند پاگ، شیتزو، پامرانین، بولداگ و چیهوهوا.
مسواک زدن منظم، تغذیه مناسب و معاینه دورهای توسط دامپزشک.