گاز گرفتن سگ یکی از رایجترین اتفاقات در زندگی روزمره افرادی است که با حیوانات خانگی سروکار دارند. اگر شما توسط یک سگ مورد گاز گرفتن قرار گرفتهاید، مهمترین کار این است که به سرعت زخم را شستوشو دهید و بسته به شرایط سگ و شدت جراحت، برای دریافت واکسن هاری و مراقبتهای پزشکی به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید. حتی اگر سگ شما خانگی، واکسینهشده و سالم به نظر برسد، همواره احتمال عفونت یا انتقال بیماری وجود دارد. این مقاله جامع هر آن چیزی که باید بلافاصله پس از وقوع گاز گرفتگی سگ تا دلایل رفتاری و راههای پیشگیری از این حادثه را بیان میکند تا کاملترین راهنما نزد شما باشد.
ملزومات واکنش بعد از گاز گرفتگی سگ
در صورت گاز گرفته شدن توسط سگ، تفاوتی ندارد که سگ خانگی باشد یا سگ ولگرد؛ چراکه انجام اقدامات اولیه و مراجعه سریع به پزشک لازم است. واکنش صحیح در این شرایط میتواند از بروز عفونتهای خطرناک، انتقال بیماریهایی همچون هاری یا کزاز و عواقب طولانیمدت جلوگیری کند.
- باز نگه داشتن زخم و در صورت خونریزی، کنترل خونریزی با گاز استریل
- شستوشوی فوری زخم با آب، صابون یا محلول آب نمک بهمدت حداقل ۵ دقیقه
- عدم بستن محل زخم مگر در صورت خونریزی شدید
- استفاده از مواد ضدعفونیکننده مانند الکل در دسترس
- نگه داشتن ناحیه گازگرفته بالاتر از سطح قلب برای کاهش تورم
- مراجعه به پزشک در کمتر از ۲۴ ساعت پس از حادثه حتی اگر جراحت سطحی باشد
آیا گاز گرفتن سگ خانگی نیاز به واکسن دارد؟
بله. صرفنظر از اینکه سگ خانگی شخصی باشد، اگر حتی یک بار واکسن هاری را دریافت کرده یا کاملاً سالم باشد، باز هم احتمال ابتلا به عفونتهای باکتریایی یا ویروسی وجود دارد. شستن محل گازگرفتگی با آب و صابون، ضدعفونی مناسب و ارزیابی وضعیت واکسیناسیون سگ، ضروریترین اقدامات اولیه است. پزشک بسته به وضعیت زخم و اطلاعات شما، ممکن است تزریق واکسن هاری، کزاز یا ایمونوگلوبولین ضد هاری را توصیه کند.
تفاوت مراقبت بعد از گاز گرفتن سگ خانگی و سگ ولگرد یا هار
در مورد سگ خانگی، معمولاً با سه دوز واکسن هاری (در روز اول، روز سوم و یک هفته پس از حادثه) و مراقبتهای بهداشتی میتوان عوارض را کنترل کرد. اما اگر سگ ولگرد، یا علائمی از هاری نشان دهد، نیاز به تزریق ۵ تا ۷ دوز واکسن هاری طبق پروتکل وزارت بهداشت خواهد بود تا سیستم ایمنی بدن بهخوبی محافظت شود. درمان با ایمونوگلوبولین ضد هاری نیز در موارد پرخطر مانند زخم عمیق، گازگرفتگی در ناحیه صورت یا گردن توصیه میشود.
آیا زخم ناشی از گاز گرفتن سگ باید بخیه شود؟
در اغلب موارد، زخم ناشی از گاز سگ به دلیل احتمال بالا بودن عفونت، نباید بخیه شود. تنها در شرایط خاص مثل بروز جراحت عمقی روی صورت، مناطق حساس بدن یا آغاز علائم عفونت، پزشک ممکن است بخیه را توصیه کند.
عوارض و پیامدهای گاز گرفتن سگ
گاز گرفتن سگ میتواند منجر به زخم باز، عفونت پوست و بافتها، تخریب اعصاب، صدمات شدید عضلات یا حتی شکستگی شود. همچنین خطر انتقال بیماریهایی مانند هاری (یک بیماری کشنده عصبی)، کزاز (در اثر حضور باکتری کلوستریدیوم در دهان سگها) و سایر عفونتهای باکتریایی כמו پاستورلا، استافیلوکوک و استرپتوکوک بسیار بالاست. علاوه بر آسیب جسمی، آسیب روانی پس از گاز گرفتن سگ نیز، به خصوص در کودکان، دیده میشود که ممکن است تا مدتها باعث ترس از حیوانات گردد.
تاثیرات روانی گاز گرفتن سگ و نقش پیشگیری
هر چند عفونت و زخم فیزیکی بهراحتی درمان میشود، اما آسیبهای روانی این حادثه ممکن است به سادگی ترمیم نشود و فرد قربانی دیگر نتواند به حیوانات اعتماد کند. بنابراین اهمیت آموزش، رفتار صحیح، پیشگیری و کمک روانشناختی به ویژه به کودکان در اینگونه رخدادها، دوچندان است.
علتهای گاز گرفتن سگ چیست؟
هر سگ بالقوه میتواند گاز بگیرد و این یک واکنش دفاعی غریزی است که دلایل زیادی دارد. شناخت دقیق علت بروز این رفتار، اولین گام در پیشگیری از وقوع آن است.
- گاز گرفتن در دوره تولگی: تولهها در روند بازی و کشف محیط، برای تسکین دندان در حال رشد به اشیاء و حتی دستوپای انسانها گاز میزنند. اگر این رفتار از ابتدا اصلاح نشود، به عادتی پایدار تبدیل میشود.
- حس مالکیت: سگها برای محافظت از اسباببازی، غذا، یا قلمرو خود ممکن است گاز بگیرند. این رفتار در نژادهای نگهبان و سگهای چوپان، بیشتر دیده میشود.
- ترس و عصبانیت: روبهرو شدن با افراد یا محیطهای تازه، عدم اجتماعیشدن یا رفتار تهاجمی دیگران، سگ را به حالت دفاعی و حمله سوق میدهد.
- درد یا بیماری: سگهای رنجور یا دچار درد شدید، برای جلوگیری از سوءاستفاده یا نزدیکی دیگران ممکن است گاز بگیرند.
- کمبود تربیت و اجتماعی شدن: نبود آموزش و کمتجربگی سگ، باعث باقیماندن رفتارهای تهاجمی و میل به گاز گرفتن خواهد شد.
روشهای پیشگیری از گاز گرفتن سگ
پیشگیری از گاز گرفتن سگ، به آموزش مستمر، تربیت و کنترل محیط اطراف او وابسته است. در ادامه مهمترین راهکارهای پیشگیری را مرور میکنیم:
۱. عقیمسازی سگ
عقیمکردن سگها (نر و ماده) به طور قابلتوجهی تمایل به پرخاشگری، میل به گاز گرفتن و رفتارهای سلطهجویانه را کاهش میدهد. طبق تحقیقات، عقیمسازی احتمال گاز گرفتن توسط سگ را تا ۴.۵ برابر کم میکند و طول عمر آن را افزایش میدهد. همچنین عقیمسازی در سگ ماده، مانع عفونت رحم، سرطان سینه و بارداری ناخواسته است.
۲. اجتماعی کردن صحیح سگ از سنین پایین
مهمترین دوره اجتماعیشدن تولهسگ بین ۲ تا ۵ ماهگی است. در این بازه باید با محیطهای مختلف، آدمها، حیوانات و صداهای گوناگون آشنا شود تا از ترس یا اضطراب خودداری کند. اگر این مرحله طی نشود، اصلاح رفتار در سنین بالاتر دشوارتر خواهد بود.
۳. آموزش رفتار مناسب و نظم روزمره
- هرگز اجازه ندهید تولهسگ با اعضای بدن شما بازی کند یا بخصوص دست و انگشتان شما را گاز بگیرد.
- با روشهای مثبت، مثلا تشویق یا غذا دادن پس از رفتار خوب، آموزش دهید.
- از بازیهای تهاجمی مانند کشتی یا طنابکشی اجتناب کنید.
- زمان مناسبی از روز را به تربیت اختصاص دهید (۱۵ تا ۲۰ دقیقه تفریح و آموزش روزانه کافیست).
- رفتار بد بلافاصله باید اصلاح شود؛ تنبیه باید غیر درناک و بدون خشونت باشد، مانند نادیده گرفتن یا قرنطینه موقت در اتاق یا باکس.
۴. کنترل محیط و احتیاط هنگام حضور سگ در محیطهای عمومی
- اجازه ندهید سگتان آزادانه ولگردی کند یا در حیاط خانه بدون نظارت قرار گیرد.
- هنگام ورود افراد غریبه یا فعالیت تعمیرکار در خانه، سگ را آرام یا در اتاق جدا نگه دارید.
- در محیطهای پرازدحام و جدید حتماً سگ را با قلاده نگه داشته و مراقب واکنشهای او باشید.
- هرگز سگ کودک را بدون سرپرستی بزرگسال تنها نگذارید.
اقدامات صاحب سگ پس از وقوع حادثه گاز گرفتن
اگر سگ شما شخصی را گاز گرفت، موظفید طبق قانون:
- سگ را بلافاصله ایمن و محدود کنید.
- مشخصات کامل خود، تاریخ آخرین واکسیناسیون و تماس دامپزشک سگ را به افراد آسیبدیده ارائه دهید.
- در صورت نیاز پلیس یا مسئولان بهداشتی را مطلع سازید و همکاری کامل داشته باشید (قرنطینه حیوان تا اطلاع قطعی سلامتی الزامی است).
- درمان مشکلات رفتاری سگ را به کمک دامپزشک یا مربی تخصصی آغاز کنید.
نکات حیاتی در مواجهه با حمله سگ
- در صورت بروز حمله، سعی کنید با قرار دادن یک وسیله میان خود و سگ (کت، کیف یا دوچرخه)، از تماس مستقیم اجتناب کنید.
- در صورت حمله به سر و صورت، به حالت جنینی روی زمین خم شوید و سر و گردن خود را با دستهایتان محافظت کنید.
- از فریاد زدن یا حرکات ناگهانی خودداری کنید؛ این رفتار سگ را بیشتر تحریک میکند.
- در صورت وجود کودک یا شخص آسیبپذیر، کمک فوری دریافت کنید و او را از محیط دور نمایید.
جمعبندی
گاز گرفتن سگ موضوعی مهم است که نباید آن را ساده انگاشت. پیروی دقیق از اقدامات مراقبتی، شستوشو و ضدعفونی محل زخم و دریافت مشاوره پزشکی میتواند از بروز عوارض جبرانناپذیر پیشگیری کند. علتیابی رفتار سگ و استفاده از تکنیکهای تربیتی بر اساس دانش دامپزشکی و علم رفتارشناسی حیوانات، بهترین ابزار برای داشتن رابطه سالم و ایمن بین صاحب و حیوان خانگی است. به یاد داشته باشید که مسئولیت اجتماعی نگهداری سگ فراتر از منزل است و باید همواره نسبت به ایمنی، سلامت و رفتار درست سگ خود متعهد باشید.
در صورت وجود هرگونه سوال درخصوص درمان زخم، واکسیناسیون یا اصلاح رفتار حیوان، میتوانید از خدمات مشاوره دامپزشکی آنلاین بهرهمند شوید و یا به کلینیک معتبر مراجعه کنید.
سوالات متداول در مورد گاز گرفتن سگ
- دلایل متعدد از جمله ترس، درد، حس مالکیت، کمبود آموزش، مشکلات رفتاری یا حتی سرگرمی و بازی میتواند سگ را به گاز گرفتن وا دارد.
اجتماعیکردن از تولگی، آموزش صحیح با پاداشدهی مثبت، عقیمکردن و کنترل محیط زندگی از مؤثرترین اقدامات هستند.
محل زخم را با آب و صابون شسته و ضدعفونی کنید؛ در صورت عمیقبودن یا ناشناختهبودن سگ، سریعاً به پزشک مراجعه کرده و واکسن هاری یا کزاز بزنید.