شپش سگ چیست و چگونه میتوان آن را درمان کرد؟
شپش سگ یکی از شایعترین معضلات بهداشتی در بین حیوانات خانگی است که میتواند موجب خارش شدید، ناراحتی و حتی مشکلات سلامتی جدیتری برای سگ شما شود. این انگلهای ریز و بدون بال معمولاً به ساقه مو چسبیده و با تغذیه از پوست مرده یا خون سگ، به سرعت بر روی بدن حیوان تکثیر میشوند. چنانچه به موقع برای درمان شپش سگ اقدام نشود، هم کیفیت زندگی حیوان به شدت آسیب میبیند و هم امکان سرایت انگل و انتقال بیماری به سایر حیوانات خانگی افزایش مییابد. بنابراین شناخت دقیق علائم شپش سگ، راههای پیشگیری، درمانهای قطعی و حتی روشهای خانگی رفع شپش اهمیت بسزایی برای تمامی صاحبان سگها دارد. در این مقاله به طور کامل پاسخ سوالات شما درباره علت بروز شپش در سگ، نشانههای آلودگی، انواع شپشها، روشهای تخصصی و خانگی درمان و نحوه پیشگیری از درگیری مجدد سگ با شپش را ارائه خواهیم داد.
انواع شپش در سگها
شپشها گروهی از انگلهای خارجی هستند که مستقیماً بر روی بدن سگ زندگی میکنند و بسته به گونه خود میتوانند از پوست و سلولهای مرده، یا خون سگ تغذیه نمایند. سه نوع شپش رایج در سگها که شناخت آنها برای انتخاب شیوه مناسب درمان اهمیت دارد، عبارتاند از:
- شپش جونده Heterodoxus spiniger: این نوع شپش، معمولا به رنگ زرد دیده میشود و بیشتر در سگهایی که در مناطق گرمسیر زندگی میکنند شیوع دارد. شپش جونده با خوردن پوست مرده و گاه خون سگ، به سرعت تکثیر شده و به شدت موجب تحریک و خارش بدن حیوان میشود.
- شپش جونده Trichodectes canis: این شپش معمولا در ناحیه گردن و پشت سر سگها فعالیت کرده و از جویدن پوست و سلولهای مرده بدن حیوان تغذیه میکند. شپش جونده نسبت به شپش مکنده تحرک بیشتری روی سطح پوست دارد و عامل شایع ریزش مو و خارش شدید است.
- شپش مکنده Linognathus setosus: این گونه بیشتر در مناطق سردسیری شایع بوده و از خون سگ تغذیه میکند. شپش مکنده از طریق دهان خود به پوست نفوذ کرده و خون میمکد، به همین دلیل در صورت شدت آلودگی، کمخونی نیز در سگها دیده میشود.
علائم و نشانههای وجود شپش در سگها
شناسایی به موقع شپش سگ، کلید کنترل سریع بیماری است. شپشهای بالغ معمولاً بین ۲ تا ۴ میلیمتر بوده و با چشم غیرمسلح در لابلای موهای سگ قابل مشاهدهاند. علائم اصلی آلودگی سگ به شپش عبارت است از:
- ریزش مو: معمولا ریزش مو در نواحی اطراف گوش، گردن و کشاله ران به وضوح دیده میشود.
- خارش شدید: از مهمترین نشانههاست. معمولاً سگها خود را مکرر لیس میزنند یا میجوند و حتی ممکن است به پوست خود آسیب بزنند.
- التهاب و قرمزی پوست: تجمع شپش اغلب باعث التهاب و قرمزی پوستههای مختلف بدن میشود.
- زخم و عفونتهای پوستی: مکیدن خون و گزش مکرر شپش میتواند به ایجاد زخم، عفونت باکتریایی و حتی درد منجر شود.
- خشکی و پوسته شناخت پوست: گاهی پوست حیوان خشک، پوسته پوسته و حتی ضخیم میشود.
- کمخونی و ضعف عمومی: به ویژه در موارد شدید شپش مکنده، کاهش انرژی، ضعف و کمخونی مشهود است.
- بیقراری و بیحوصلگی: سگها به دلیل خارش و تحریک مداوم به شدت بیقرار میشوند.
- موهای ژولیده و گره خورده: ظاهر غیرمرتب و ژولیده موها میتواند نشانه پنهان شپش باشد.
- کاهش رشد و افزایش وزن نامناسب در تولهها: سرعت رشد نامناسب نشاندهنده ضعف ناشی از آلودگی به شپش است.
- تورم، قرمزی، تحریکات آلرژیک: برخی سگها به بزاق شپش آلرژی نشان داده و دچار حساسیت پوستی شدید میشوند.
علل ابتلای سگ به شپش
شپش اصولاً از طریق تماس مستقیم با حیوان آلوده انتقال مییابد، اما محیط آلوده و استفاده از لوازم مشترک هم نقش جدی در انتشار آن دارند. دلایل مهم شیوع شپش در سگها عبارتاند از:
- تماس مستقیم با سگها یا گربههای آلوده
- استفاده از لوازم نظافتی، رختخواب، اسباببازی یا قلاده مشترک
- رفتن به محیطهای شلوغ مانند پانسیون حیوانات، پت شاپ، کلینیک یا پارکهای سگ
- تغذیه ناکافی و ضعف سیستم ایمنی (سگهای مسن یا مبتلا به بیماری زمینهای)
- زندگی در شرایط بهداشتی نامناسب و محیطهای آلوده
چرخه زندگی شپش در سگها
درک چرخه زندگی شپش کمک میکند تا درمانها موثرتر شوند و از انتقال مجدد انگل جلوگیری گردد. چرخه زندگی شپش شامل سه مرحله است:
- تخم شپش: شپش بالغ روی ساقه یا ریشه مو تخمریزی میکند. تخمها سفید رنگ، سخت و چسبنده هستند.
- نیمف (شپش نابالغ): پس از ۷ روز، تخمها باز شده و شپش نابالغ خارج میشود. این نیمفها برای بالغ شدن باید طی ۷ روز از بدن سگ تغذیه کنند.
- شپش بالغ: شپش بالغ با تغذیه و تخمگذاری آلودگی را گسترش میدهد و اگر سریعاً درمان نشود، هر سیکل میتواند به انفجار جمعیت شپش منجر شود.
شپشها فقط روی بدن حیوان زنده میمانند و خارج از میزبان بیشتر از ۳ تا ۷ روز توان زیستن ندارند.
روشهای قطعی درمان شپش سگ
درمان شپش سگ به شدت آلودگی و وضعیت حیوان بستگی دارد. همواره توصیه میشود برای انتخاب درمان مؤثرتر و پیشگیری از بروز حساسیتها، ابتدا با یک دامپزشک مشورت نمایید. مهمترین روشهای علمی و تخصصی درمان شپش سگ عبارتاند از:
- استفاده از داروی موضعی سلامکتین (Selamectin): یک حشرهکش حرفهای برای رفع شپش، کنه و برخی انگلهای خارجی. معمولاً به صورت قطره بین شانهها زده میشود و طی ۲ تا ۴ هفته درمان ادامه مییابد.
- داروی ایورمکتین (Ivermectin): قابلیت مصرف خوراکی، تزریقی یا موضعی دارد و معمولاً در دو نوبت با فاصله دو هفته مصرف میگردد. بدون نسخه دامپزشک نباید مصرف شود، خصوصاً در نژادهایی مثل Collie حساسیت دوز وجود دارد.
- قلادههای حشرهکش: قلادههایی که ترکیبات حشرهکش دارند و به صورت بیوقفه از حیوان محافظت مینمایند.
- اسپری Frontline (فیپرونیل): معمولا به شکل اسپری یا محلول موضعی، ۲ تا ۴ هفته استفاده شده و برای اکثر شپشها موثر است.
- اسپری ضد شپش: یکی از سریعترین روشها جهت کنترل لکههای موضعی آلودگی انگل است. هم روی بدن سگ و هم برای لوازم و محل خواب آن استفاده میشود.
- شامپو ضد شپش: اگر آلودگی خفیف تا متوسط باشد، ۲ تا ۳ بار استحمام با شامپوی شپش به رفع کامل انگل کمک میکند.
مراحل صحیح از بین بردن شپش سگ
- ابتدا بدن سگ را کاملا با شامپوی ضد شپش بشویید تا شپشها و تخمهای آنها ضعیف شوند.
- داروهای موضعی یا خوراکی را طبق دستور دامپزشک استفاده کنید.
- تمام ملزومات سگ (رختخواب، اسباببازی، قلاده و …) را کامل شستوشو و ضدعفونی نمایید.
- با شانهی دندانه ریز مخصوص شپش، موهای سگ را به آرامی شانه زده و همه تخمها و شپشها را جدا کنید.
- درمان را طبق تجویز تکرار کنید تا مطمئن شوید چرخه زندگی شپش به کلی قطع شده است.
روشهای خانگی از بین بردن شپش سگ
اگر تمایل دارید به جای درمانهای دارویی، راهحلهای تجربی و کمخطر خانگی را بیازمایید، به این نکات توجه کنید:
- شستوشوی کامل تمامی وسایل و رختخوابهای سگ با آب داغ و مواد شوینده مناسب
- محصور کردن وسایل غیرقابل شستوشو برای ۷ روز در کیسه پلاستیک تا شپشها و تخمها از بین بروند
- کوتاهکردن یا تراشیدن موهای بلند سگ جهت نفوذ بهتر مواد ضدعفونی کننده
- استفاده از محلول رقیق گوگرد و آهک (متناسب با تحمل حیوان) برای ضدعفونی پوست
- شستوشوی مکرر محیط زندگی با مواد ضدعفونی کننده مخصوص حیوانات
توجه: استفاده بیش از حد یا نابجا از مواد خانگی برای پوست حساس سگ میتواند مضر باشد. برای روشهایی مانند استفاده از سرکه سیب یا محلولهای گیاهی قبل از مصرف با دامپزشک مشورت نمایید تا از آسیب به پوست حیوان پیشگیری شود.
راهکارهای پیشگیری از ابتلا به شپش سگ
پیشگیری همیشه موثرتر و کمهزینهتر از درمان است. برای جلوگیری از ابتلای سگتان به شپش، اقدامات زیر توصیه میشود:
- نگهداری سگ همیشه در محیط تمیز و با تهویه مناسب
- شستوشو و استحمام منظم با شامپوی ضد انگل یا شامپوی ملایم حیوانات
- بررسی منظم پوست و موی سگ بویژه بعد از مراجعه به پارک، پت شاپ یا نزدیکشدن به سگهای بیسرپرست
- استفاده از قلاده یا اسپری ضدانگل پیشگیری کننده به توصیه دامپزشک
- تقویت سیستم ایمنی سگ با تغذیه سالم و مکملهای تخصصی
- جداکردن سگ از حیوانات مشکوک به انگل و عدم استفاده از وسایل مشترک
جمعبندی
شپش سگ مشکلی جدی و آزاردهنده است که در صورت بیتوجهی میتواند موجب ابتلا به بیماریهای پوستی، کمخونی، ضعیف شدن قوای جسمانی و حتی انتقال انگل به سایر حیوانات شود. رعایت نکات بهداشت فردی و محیطی، استفاده بهموقع از درمانهای علمی یا خانهگی و مراجعه به دامپزشک در اولین نشانههای ابتلا، سریعترین راه بازگشت سلامتی و نشاط به سگ دلبندتان خواهد بود. با افزایش آگاهی، پیشگیری موثر و اقدام به درمان فوری، امنیت و سلامت دائمی حیوان خانگیتان را تضمین کنید.
سوالات پرتکرار درباره شپش سگ
شپش جونده سلول مرده پوست (Heterodoxus spiniger)، شپش مکنده خون (Linognathus setosus)، شپش جونده خون (Trichodectes canis).
ریزش مو، خارش شدید، زخم پوستی، التهاب، خشک شدن پوست، کمخونی، ژولیده شدن و کاهش رشد تولهها.
سلامکتین (موضعی)، ایورمکتین (خوراکی یا تزریقی)، شامپو و اسپری ضدشپش، قلاده حشرهکش و تمیزکردن وسایل و محیط زندگی.