جرب سگ (گال یا گری سگ) یکی از بیماریهای شایع و بسیار آزاردهنده پوستی در میان سگهاست که بهصورت ناگهانی با خارش شدید، قرمزی و ریزش مو بروز پیدا میکند. این بیماری پوستی به وسیله کنههای میکروسکوپی به نام جرب سارکوپتیک ایجاد میشود و در صورت عدم درمان به موقع، میتواند منجر به التهاب شدید، ریزش موی تکهای و بروز زخمهایی با بوی نامطبوع شود. از آنجایی که جرب سگ بسیار مسری است و حتی احتمال انتقال آن به انسان نیز وجود دارد، آگاهی کامل از علائم، روشهای تشخیص و راههای درمان و پیشگیری، برای همه صاحبان سگ امری ضروری است. در این مقاله به سوالات مهم شما پیرامون علائم گال سگ، راهکارهای قطعی درمان، چگونگی انتقال بیماری و تدابیر پیشگیرانه به صورت کامل و علمی پاسخ میدهیم.
علائم شایع و تشخیص جرب در سگها
نشانههای ابتلا به جرب در سگها معمولا به سرعت ظاهر شده و با خارش بسیار شدید آغاز میشود. کنههای عامل این بیماری با نفوذ به لایههای سطحی پوست، سیستم ایمنی سگ را تحریک کرده و علائمی به شدت اذیتکننده ایجاد میکنند. شایعترین علائم جرب سگ عبارتند از:
- خارش شدید و مداوم (به ویژه در نواحی کممو چون گوش، زیربغل، آرنج، سینه و شکم)
- قرمزی پوست و بروز جوشهای ملتهب
- پوسته پوسته شدن و ضخیم شدن پوست
- ریزش موی تکهای و ظاهر شدن لکههای بیمو بر بدن
- ایجاد زخمهای پوستی معمولا با بوی نامطبوع
- کاهش اشتها و بیقراری
- در موارد پیشرفته، کاهش وزن و ضعف عمومی
در موارد شدیدتر، زخمهای باکتریایی ثانویه نیز ممکن است اضافه شوند که وضعیت حیوان را وخیمتر میکنند. لازم به یادآوری است اگر هر یک از این نشانهها را مشاهده کردید، سریعا باید به دامپزشک مراجعه شود تا بررسی دقیق انجام و درمان شروع شود.
چگونه میتوان جرب (سارکوپتیک) را تشخیص داد؟
دامپزشک معمولا پس از معاینه ظاهری، تست خراش پوستی برای مشاهده کنههای جرب زیر میکروسکوپ را انجام میدهد. در موارد مشکوک، آزمایش خون و نمونهگیری مدفوع نیز میتواند انجام شود تا سایر بیماریهای پوستی تشخیص افتراقی داده شوند. قابل ذکر است که برخی واکنشهای آلرژیک ممکن است علائمی شبیه به جرب ایجاد کنند، اما با تستهای آزمایشگاهی تشخیص قطعی امکانپذیر خواهد بود.
مراحل رشد کنه سارکوپتیک در بدن سگها
چرخه زندگی کنه جرب سارکوپتیک روی پوست سگ عموما ۲۱ روز طول میکشد. این کنهها پس از نفوذ به پوست، در داخل منافذ تخمگذاری کرده و لاروها طی ۵ تا ۷ روز از تخم خارج میشوند. لاروها، نیمفها و کنه بالغ به سرعت بر سطح بدن گسترش مییابند و بیماری را تشدید میکنند.
- ۱- ورود کنه بالغ به پوست و شروع تغذیه
- ۲- تخمگذاری ماده بالغ در لایه شاخی پوست
- ۳- خروج لاروها (۲ تا ۴ روز پس از تخمگذاری)
- ۴- تبدیل به نیمف و بلوغ کامل (تا ۷ روز بعد)
- ۵- تکرار چرخه و انتشار در بدن
این روند باعث بروز خارش و التهاب شدید و تضعیف بیشتر سیستم ایمنی، مخصوصا در تولهها، سگهای پیر یا حیوانات با ضعف بدنی میشود.
توصیههای بهداشتی ضروری در صورت بروز گال سگ
با مشاهده اولین علائم جرب، رعایت بهداشت و اقدامات حمایتی اهمیت دوچندانی پیدا میکند تا از انتقال بیماری به سایر حیوانات و حتی انسانها جلوگیری شود. مهمترین توصیههای بهداشتی عبارتند از:
- جدا کردن سریع سگ مبتلا از سایر حیوانات خانگی
- ضدعفونی و شستوشوی روزانه وسایل، جای خواب، ظروف آب و غذا
- استفاده از دستکش و وسایل محافظتی هنگام لمس حیوان مبتلا
- تمیز کردن محیط زندگی و حذف محلهای بالقوه آلوده به کنه
- برس کشیدن و کوتاه کردن موهای بدن سگ به صورت منظم
- استحمام منظم سگ با شامپوی مخصوص ضد جرب طبق نظر دامپزشک
این اقدامات خطر انتشار بیماری را تا حد زیادی کاهش میدهد و در کنار درمان اصولی، نقش مهمی در بهبود حیوان دارد.
راههای انتقال و سرایت جرب سگ
اصلیترین راه سرایت جرب، تماس مستقیم سگ سالم با سگ یا حیوان آلوده است. کنههای جرب میتوانند مدت کوتاهی روی وسایل و محیطهای مرطوب زنده بمانند و با تماس غیرمستقیم نیز بیماری منتقل شود:
- تماس بدنی با سگ آلوده (بازی، لیسیدن، جفتگیری)
- استفاده مشترک از تختخواب، ملحفهها یا اسباببازی
- رفت و آمد در محلهایی که حیوانات آلوده تردد دارند (پارک، پانسیون، کلینیک)
از روباهها و سگهای خیابانی نیز باید دوری کرد، زیرا از ذخایر مهم انتقالکننده جرب به شمار میروند.
آیا جرب سگ میتواند به انسان منتقل شود؟
نوع جرب ایجادکننده گال در سگها و انسانها متفاوت است، اما موارد انتقال موقتی به انسان (مخصوصا کودکان یا افراد حساس) گزارش شده است. معمولا بیماری در انسان با خارش و لکههای قرمز در مچ دست یا پا بروز میکند و خوشبختانه به صورت پایدار باقی نمیماند و پس از حذف تماس، بهبود مییابد. با این حال، رعایت اصول بهداشتی و استفاده از دستکش هنگام درمان سگ مبتلا توصیه اکید میشود.
روشهای تشخیص قطعی بیماری جرب سگ
تشخیص قطعی جرب سگ با روشهای تخصصی دامپزشکی انجام میشود که عبارتند از:
- خراش عمقی پوستی و مشاهده کنهها زیر میکروسکوپ (روش استاندارد و دقیق)
- آزمایش خون جهت بررسی حضور فاکتورهای التهابی و رد دیگر بیماریها
- نمونهگیری مدفوع برای بررسی سایر انگلهای پوستی
- تستهای حساسیت پوستی و بررسی پاسخ التهابی
در صورتی که پس از شروع درمان بهبودی حاصل شود، تایید بالینی تشخیص انجام میگیرد.
درمان خانگی و دارویی جرب سگ
درمان جرب باید همیشه زیر نظر دامپزشک صورت گیرد، اما برخی راهکارهای خانگی و دارویی برای تسکین علائم و حمایت از روند بهبودی موثر بوده و با توصیه پزشک قابل اجرا است:
- استفاده از شامپوهای ضد جرب (بنزوئیل پراکسید): این شامپوها به پاکسازی پوست از کنه و ترشحات پوستی کمک میکنند.
- شستشو با آب و صابون: پاکسازی منظم و تاثیر قلیایی صابون، کنترل رشد کنهها را آسانتر میکند.
- هیدروژن پراکسید: ترکیب اکسیژن و آب موجب ضدعفونی موثر پوست سگ میشود.
- سرکه سیب: اثر باکتریکشی سرکه سیب به صورت خوراکی یا موضعی مفید است.
- ژل آلوئهورا: خاصیت ضدالتهابی و التیامبخشی، خارش و قرمزی را کاهش میدهد.
- روغن چریش: اثرات ضد میکروبی و ضد کنه قوی دارد که به کاهش جمعیت کنه کمک میکند.
- عسل طبیعی: خاصیت ضدعفونیکننده و بهبود زخمهای کوچک پوستی را دارد.
- ذرات نقره کلوئیدی: با جلوگیری از عفونت باکتریایی، پوسته و زخم را التیام میدهد.
- آب لیمو: به دلیل خاصیت اسیدی، باکتریها و کنهها را کاهش میدهد.
در کنار اقدامات فوق، دامپزشک معمولا داروهای موضعی و سیستمیک مانند آیورمکتین، سلکتین یا داروهای تزریقی را تجویز میکند تا انگل به طور کامل از بدن پاکسازی شود. اقدام دارویی باید بین ۴ تا ۶ هفته ادامه داشته باشد.
روشهای پیشگیری از ابتلا سگها به بیماری جرب
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است؛ هرچند به واسطه سرعت سرایت بالای جرب، تضمین ۱۰۰ درصدی وجود ندارد، اما با رعایت توصیههای زیر میتوان خطر ابتلا سگ عزیزتان به حداقل رساند:
- جلوگیری از هرگونه تماس سگ خانگی با سگهای آلوده، حیوانات خیابانی و روباهها
- شستشوی منظم جای خواب، اسباببازی و ظرف آب و غذا
- استحمام و نظافت نیازهای پوستی با شامپوهای مناسب طبق برنامه دامپزشک
- برس کشیدن و کوتاه کردن موهای بلند یا پرپشت
- تقویت سیستم ایمنی حیوان با رژیم غذایی متعادل، مواد مغذی و مکملهای ویتامینه (B,C,E,A)
- استفاده از مکملها و مواد پروبیوتیکی جهت تقویت دستگاه گوارش و ایمنی عمومی
- دوری از محیطهای پرخطر همانند زمینهای پارک که سگهای ولگرد رفت و آمد دارند
- معاینه دقیق دورهای توسط دامپزشک، مخصوصا در سنین پایین یا سگهای سالخورده
پیشگیریهای تغذیهای و مکملها
- افزودن مکملهای ویتامینه و معدنی به رژیم غذایی سگ با تجویز دامپزشک
- استفاده از غذای خشک و مرطوب با کیفیت بالا برای تقویت سطح ایمنی بدن
- افزودن مواد پروبیوتیکی به غذا جهت محافظت از مخاط روده و دستگاه گوارش
جمعبندی و توصیه پایانی
جرب سگ یک بیماری پوستی بسیار مسری، دردناک و آزاردهنده است که در صورت تشخیص سریع و انتخاب روش درمان مناسب، به راحتی قابل کنترل و درمان خواهد بود. اصلیترین راه برای محافظت از سگ خانگی توجه به اصول بهداشتی، تقویت سیستم ایمنی و معاینات دورهای و منظم توسط دامپزشک است. در صورت بروز هر گونه نشانه مشکوک به جرب، بهترین کار مراجعه سریع به کلینیک دامپزشکی و پرهیز از درمانهای خودسرانه است.
با رعایت نکات گفته شده و تهیه مواد بهداشتی و غذایی با کیفیت از فروشگاههای معتبر میتوانید سلامت و شادابی همیشگی سگ دلبندتان را تضمین کنید.
سوالات متداول در مورد جرب سگ
بیماری جلدی در سگهاست که توسط کنه Sarcoptes scabiei var. canis ایجاد میشود و باعث خارش شدید و ضایعات پوستی در نواحی کممو میشود.
خارش مداوم، ریزش مو، پوسته، ضایعات ضخیم روی گوشها، آرنج، شکم و پاها؛ در موارد پیشرفته، کاهش وزن و عفونتهای ثانویه.
از تراش پوست استفاده میشود ولی اغلب مایتها دیده نمیشوند؛ در موارد مشکوک ممکن است درمان تجربی آغاز شود.
داروهای موضعی (سلامکتین، ایمیداکلوپرید/موکسیدکتین)، خوراکی یا ایزوکسازولینها. درمان همه سگهای تماسگرفته در خانه ضروری است.
مایتها میتوانند چند روز خارج از بدن حیوان زنده بمانند؛ شستوشوی سرویس خواب و وسایل ضروریست.
بله، میتواند باعث خارش موقت و ضایعات شود اما معمولاً رفع میشود و برای درمان نیاز به پزشک دارد.