آموزش گربه خانگی یکی از دغدغههای مهم هر سرپرست حیوانات خانگی است. در پاسخ به سوال “چگونه میتوان گربهها را آموزش داد؟”، باید گفت که با استفاده از روشهای اصولی و صبر، میتوانید به گربهتان انواع رفتارهای مثبت را بیاموزید. آموزش گربه فقط مخصوص سگها نیست و اگر با تکنیکهای علمی و تشویق صحیح جلو بروید، گربهتان نه تنها رفتارهای بدش را ترک میکند، بلکه میتواند دستورات مختلف مثل آمدن، نشستن، دست دادن و حتی استفاده درست از ظرف خاک را به طور کامل فرا بگیرد. این مقاله راهنمای جامع و کاملی جهت تربیت گربههای خانگی ارائه میدهد؛ از اصول اساسی آموزش گرفته تا مهارتهای خاص و رفع مشکلات رفتاری تا با علم دامپزشکی و بر اساس تجربه، گربهای شاد و سالم در کنار خود داشته باشید.
آشنایی با اصول تربیت و رام کردن گربه خانگی
گربهها برخلاف باور عمومی، توانایی بالایی در یادگیری دارند اما استقلال و شخصیت منحصر به فردشان باعث میشود آموزش دادن آنها روشهای ویژهای نیاز داشته باشد. تربیت و رام کردن گربه یعنی ایجاد ارتباطی صمیمی، مدیریت رفتارها و فراهم کردن محیطی امن و شاد برای زندگی مشترک. در این بخش، قدم به قدم روش صحیح رام و تربیت کردن گربهها را خواهید آموخت.
گام اول: شناخت طبیعت و رفتار گربه
برای شروع آموزش موفق، ابتدا باید ویژگیهای ذاتی گربهها را بشناسید. گربهها حیواناتی کنجکاو، مستقل و قلمروطلب هستند. هر نوع آموزش باید با احترام به استقلالشان انجام شود. درک نشانههای زبانی بدن (مانند حالت دم و گوشها)، علاقهمندیها، ساعات فعالیت و عادات غذایی به شما کمک میکند تعامل مثبتتری داشته باشید.
گام دوم: داشتن صبر و استمرار در آموزش گربه
کلید طلایی تربیت گربهها، صبر و تکرار است. معمولا یک رفتار با چند جلسه کوتاه و تمرین مداوم تثبیت میشود. آموزش گربهها نباید فشار روانی یا تنبیه داشته باشد؛ زیرا منجر به اضطراب و رفتارهای دفاعی میشود. محیط آرام، تایم کوتاه (۵ تا ۱۰ دقیقه هر جلسه) و جوایز تشویقی روند آموزش را جذاب و موثر میکند.
گام سوم: استفاده از تشویق مثبت
گربهها به شدت نسبت به احساسات منفی (مثل داد زدن یا تنبیه بدنی) حساس هستند و این مورد باعث بدرفتاری یا ترس از صاحب میشود. در مقابل، اگر با غذاهای خوشمزه، نوازش، بازی و اسباببازی مورد علاقه گربهتان را تشویق کنید، نتایج شگرفی خواهید گرفت. تقویت مثبت، بهترین و علمیترین روش آموزش گربه است.
قوانین طلایی آموزش گربه در خانه
- هر جلسه آموزش کوتاه (۵-۱۰ دقیقه)، اما تکرارشده و مستمر باشد.
- زمان و مکان آموزش را بر مبنای آرامش و سرحال بودن گربه و خودتان انتخاب کنید.
- تمام عوامل حواسپرتی مثل تلویزیون یا سر و صدای محیط را حذف کنید.
- همیشه فقط رفتار اشتباه را با یک “نه” محکم گوشزد کنید و هرگز داد نزنید یا تنبیه فیزیکی نکنید.
- از تمام اعضای خانواده برای آموزش کمک بگیرید تا گربه به همه به یک اندازه توجه کند.
- از سیستم جایزه و تشویق استفاده کنید (غذای تشویقی، کلیکر و اسباببازی).
- آموزش را متنوع، شاد و با بازی ادغام کنید تا گربه انگیزه بیشتری داشته باشد.
ابزارهای حرفهای آموزش و تربیت گربه
کلیکر (Clicker) چیست و چگونه استفاده میشود؟
کلیکر ابزاری کوچک است که با فشردن دکمه صدای مخصوص تولید میکند. این صدا به سرعت برای گربه معنای پاداش و آموزش را پیدا میکند و معمولا به مراتب موثرتر از دستورات آوایی است. پس از هر بار رفتار صحیح گربه، کلیکر را فشار دهید و بلافاصله پاداش دهید تا ارتباط رفتاری شکل بگیرد.
انواع غذا و تشویقی گربه و نقش آن در آموزش
- تشویقیهای معمول: قطعات کوچک غذای خوشمزه که فقط در پروسه آموزش استفاده میشود (نه جایگزین غذای روزانه گربه).
- تشویقی گربه دریمیز: محصول برند آمریکایی با پوسته کرانچی، طعمهای متنوع و تامین ویتامینهای لازم بدون طعمدهنده مصنوعی.
- بستنی گربه وینستون: ترکیبی از سبزیجات، پنیر و لبنیات؛ مناسب گربههای بدغذا یا برای خوراندن دارو در دو طعم مرغ و ماهی.
- تشویقی مدادی وینستون: مدادی نرم با ارزش غذایی بالا، غنی از ویتامینها و مناسب تمام نژادهای گربه.
- تشویقی سانابل و اسنکهای خمیری: تهیهشده از مواد اولیه مرغوب، بدون شکر و نمک، تامینکننده ویتامینها و مفید برای سلامتی دهان، دندان و پوست گربه.
رفتارهایی که میتوانید به گربه آموزش دهید
- آموزش دست دادن و انجام حرکتهای نمایشی (مانند “بزن قدش”, “بشین”, “پاشو”)
- جلوگیری از گاز گرفتن و اصلاح رفتارهای پرخاشگرانه
- استفاده صحیح از ظرف خاک (لیتر باکس) برای ادرار و مدفوع
- آموزش بازی کردن با اسباببازی مخصوص خود گربه
- آموزش نشستن و آرام ماندن هنگام نظافت یا معاینه
- یادگیری اسم خود و آمدن به سمت صدا
- واکنش صحیح به دستور “نه” برای جلوگیری از خرابکاری
- آموزش تنها ماندن و کاهش اضطراب جدایی
آموزش گربه برای استفاده از ظرف خاک
اغلب گربهها به صورت غریزی از ظرف خاک برای دستشویی استفاده میکنند؛ اما اگر بچهگربهای دارید که هنوز عادت ندارد، بعد از غذا یا خواب او را داخل ظرف قرار دهید و با پنجههایش خاک را کنار بزنید. ظرف را همیشه تمیز نگه دارید و دور از شلوغی و مواد بودار قرار دهید تا مشکلی پیش نیاید. راهکارهای دیگر:
- عوض کردن جای ظرف خاک (در محیط خلوت و جدا از غذا و آب)
- استفاده از خاکهایی با بافت و بوی ملایم
- بررسی مشکلات ادراری یا بیماریهای مرتبط در صورت تکرار مشکل بیدلیل
آموزش اسم، فرمان “بیا” و فرمان “نه” به گربه
اسم یاد دادن به گربه
برای این کار زمان مناسب (هنگام گرسنگی)، فضای آرام و تشویقی تهیه کنید. اسم را صدا بزنید، گربه که واکنش نشان داد، پاداش دهید. هر بار کمی فاصله بگیرید و تمرین را تکرار کنید تا گربه کامل یاد بگیرد با شنیدن اسمش به سراغتان بیاید. تنها زمانی اسمش را بگویید که یک اتفاق خوب منتظرش باشد.
فرمان “بیا”
کلمه “بیا” را همزمان با صدا (مانند کلیک، بشکن یا جغجغه) بیان کنید و هر زمان آمد، فوری پاداش دهید. این آموزش را چند هفته با استمرار و کوتاه انجام دهید.
فرمان “نه”
وقتی گربه کار اشتباهی انجام داد، یک “نه” محکم و جدی بگویید و از محل نامناسب دورش کنید. به هیچ وجه از خشونت فیزیکی یا فریاد زدن استفاده نکنید. تکرار و بیتوجهی پس از هرخطا رمز موفقیت این فرمان است.
آموزش رفتارهای خاص و اصلاح عادات مخرب
روش اصلاح گاز گرفتن گربه
گاز گرفتن خفیف بین گربهها امری عادی است اما اگر شدت گرفت، باید اصلاح شود. وقتی گربه خواست دستتان را گاز بگیرد، به جای ادامه بازی اتاق را ترک کنید یا اسباببازی جایگزین بدهید. به رفتار گربه توجه کنید و هرگز پاسخ تند به او ندهید.
آموزش نشستن و ایستادن
تشویقی را در دستتان بگیرید، به گربه دستور “بشین” بدهید. وقتی نشست، کلیک کنید و فوری خوراکی را بدهید. سپس برای فرمان “پاشو”، تشویقی را بالاتر بگیرید تا با بلند شدن آن را بگیرد. این تمرین را در محیطهای مختلف تکرار کنید تا رفتار تثبیت شود.
آموزش مسواک زدن دندان گربه
برای سلامت دهان گربه، باید او را به تماس دست با دهان عادت دهید. با ملایمت دستتان را دور دهانش بکشید و به مرور با مسواک کوچک بدون خمیردندان بازی کنید تا گربه استرس نگیرد. سپس مقدار کمی خمیردندان مخصوص حیوانات را اضافه کنید و پس از مسواک زدن پاداش دهید.
آموزش تنها ماندن به گربه و جلوگیری از استرس جدایی
گربهها حیواناتی مستقلاند اما نیاز عاطفی دارند و اگر سهم زیادی از روز تنها باشند، ممکن است دچار اضطراب جدایی شوند. برای اینکه گربهتان با تنهایی سازگار شود:
- قبل از بیرون رفتن، مقدمات بازی و سرگرمی را فراهم کنید (اسباببازی، پنجره برای دیدن بیرون و …)
- بصورت تدریجی زمان تنها بودن را افزایش دهید و در آغاز فقط برای چند دقیقه ترکشان کنید
- پس از بازگشت، بیمعطلی نوازش یا تشویقی بدهید تا ترک خانه لغزش منفی در ذهنش ایجاد نکند
- اگر نشانههای استرس شدید مانند مدفوع بیرون ظرف، مخفی شدن یا رفتار تهاجمی را دیدید، با دامپزشک مشورت کنید
علائم استرس در گربهها
- دستشویی کردن خارج از ظرف خاک
- اسکرچ/ناخن کشیدن عصبی بر وسایل خانه
- میومیو کردن بیش از حد و پرخاشگری
- پنهان شدن یا گوشهگیری غیرعادی
- بیاشتهائی یا لیسیدن بیش از حد موها
- واکنش شدید به صدا یا اتفاقات تازه
برای رفع استرس، باید دلیل اصلی را پیدا و حذف کنید و در صورت لزوم از دارو و اسپریهای آرامبخش مخصوص گربه (تحت نظر دامپزشک) استفاده کنید. در موارد حاد، مشاوره با دامپزشک ضروری است.
نتیجهگیری
آموزش گربه یک فرآیند تدریجی و صبورانه است که با شناخت شخصیت گربه، استفاده از کلیکر و تشویقی، روش تشویق مثبت و هماهنگی با اعضای خانواده بسیار آسان و موثر خواهد بود. لازم نیست گربهتان را با تنبیه یا محرومیت تحت فشار قرار دهید. بهتر است آموزش روزانه در قالب بازی، نوازش و زمان کوتاه انجام شود تا گربه همیشه نسبت به یادگیری هیجانزده و مشتاق بماند. چنانچه مشکلات رفتاری ادامهدار بود، کمک گرفتن از مشاور دامپزشک میتواند بسیاری از مشکلات رفتاری را رفع کند و رابطه شما را با گربهتان عمیقتر نماید.
پرسشهای متداول در آموزش گربه خانگی
با تمرین مداوم، استفاده از کلیکر و تشویقی و تشویق مثبت، دستورها و رفتارهای مناسب را ایجاد کنید.
بستنی گربه وینستون، تشویقی گربه دریمیز، تشویقی سانابل و اسنکهای خمیری مخصوص.
استفاده از ظرف خاک، واکنش به اسم، عدم گاز گرفتن، نشستن، بلند شدن و رعایت بهداشت.