گلوله مویی گربه چیست و چرا گربهها گلوله مو استفراغ میکنند؟
اگر گربه شما بارها توپهایی متراکم از مو را استفراغ کرده یا نشانههایی مانند سرفههای خشک، مشکلات گوارشی و بیاشتهایی از خود نشان میدهد، احتمال زیاد با مشکل گلولههای مویی (Hairball) مواجه است. گلوله مویی در گربهها، تجمع تودهای از موهای بلعیدهشده توسط گربه، داخل معده یا روده است که بیشتر به دلیل عادت طبیعی خودآرایی (لیسن زدن بدن برای تمیزی) ایجاد میشود. اما سوال اصلی اینجاست که چرا گلوله مویی تشکیل میشود و دلیل استفراغ مکرر گلوله مو توسط گربه شما چیست؟ این تجمع زمانی رخ میدهد که مقدار زیادی مو وارد دستگاه گوارش شده و بدن گربه قادر به دفع طبیعی این موها از طریق مدفوع نیست؛ به همین دلیل گربه برای بیرون راندن این گلوله ناسازگار، دچار سرفههای شدید یا استفراغ میشود. اگرچه خروج گاه به گاه گلوله مویی در گربهها نسبتاً طبیعی است، اما تکرار بیش از حد آن، زنگ خطری برای سلامت حیوان خانگی شما محسوب میشود و نیازمند توجه ویژه است.
گلوله مویی در گربهها؛ تعریف و چرخه شکلگیری
گلوله مویی یا تریکوبزوار (Trichobezoar)، به توده نسبتاً فشردهای از موها میگویند که در طی فرآیند نظافت و لیسزدن بدن توسط گربه، بلعیده شده و در دستگاه گوارش حیوان تجمع مییابد. گربهها هنگام نظافت، موهای مرده را با زبان زبر خود جدا میکنند و بخشی از این موها ناخواسته وارد معده میشود. در حالت عادی، بیشتر موهای بلعیدهشده از طریق مدفوع دفع میشود، اما گاهی این موها به صورت گلولهای متراکم شده و امکان دفع آنها کاهش مییابد. گلولههای مویی اگر بزرگ باشند یا امکان عبور نداشته باشند، باعث تهوع و استفراغ به شکل گلولهای مارپیچ یا فشرده میشوند. این پدیده در تمامی گربهها معمول است اما در گربههای مو بلند و حیوانات پیر، بسیار بیشتر دیده میشود.
دلایل ایجاد گلوله مویی در گربه و عوامل موثر
چرایی تشکیل گلوله مویی به طور مستقیم با رفتار طبیعی نظافت گربهها ارتباط دارد. اما شدت و تعداد دفعات رخداد آن تحت تأثیر چندین عامل مهم قرار میگیرد:
- نژاد و طول مو: گربههای موبلند مانند پرشین، هیمالین و مین کون به خاطر طول و ضخامت بیشتر پوشش بدن، نسبت به گربههای موکوتاه مستعدتر به تشکیل گلوله مویی هستند.
- سن و سلامت فردی: گربههای مسنتر به علت کمتر شدن فعالیت روده و کاهش انعطافپذیری بدن، بیشتر گلوله مو تشکیل میدهند.
- تغذیه ناقص: رژیم غذایی کمفیبر یا مصرف مداوم غذای خشک، حرکت طبیعی مواد در روده را مختل کرده و احتمال تجمع مو را افزایش میدهد.
- شرایط فصلی: در فصلهای ریزش موی شدید بهار و پاییز، بهطور طبیعی گربهها مو بیشتری بلعیده و خطر تشکیل توپ مو بالاتر میرود.
- عدم وجود علف گربه: مصرف گیاهان تسهیلکننده دفع (مثل علف گربه) کمک میکند که موها از طریق مدفوع خارج شوند. وقتی گربه به این گیاهان دسترسی ندارد، گلوله مویی راحتتر تشکیل میشود.
- مشکلات یا اختلالات دستگاه گوارش: اختلالات حرکتی، یبوست مزمن، کمتحرکی یا بیماریهای غدد درونریز، روند دفع موها را مختل میکند.
علائم و نشانههای گلوله مویی گربه
مهمترین علامت بالینی گلوله مویی، استفراغ دورهای تودههای مو توسط گربه است؛ اما بسیاری از علائم مهم دیگر نیز وجود دارند که برای سلامتی گربه بسیار خطرناک محسوب میشوند:
- سرفههای خشک و شدید (شبیه تلاش برای بالاآوردن چیزی)
- تهوع، بیاشتهایی و کماشتها شدن گربه
- لاغر شدن و کاهش وزن تدریجی
- یبوست مزمن و دفع نامنظم مدفوع
- بیحالی و کاهش تحرک
- نشانههای درد شکمی یا بیقراری
- در موارد شدید: انسداد روده، علائم شوک، تغییر رنگ لثهها و مشکلات تنفسی به دلیل ورود موی متراکم به نای
تشخیص بهموقع این علائم و سریعاً اقدام برای پیشگیری و درمان، اهمیت زیادی در حفظ جان گربه شما خواهد داشت.
مشکلات و عوارض گلوله مویی در گربهها
گلوله مویی اگر متعدد یا حجیم شود، میتواند منجر به پیامدهای جدی گردد:
مشکلات گوارشی
- انسداد رودهها؛ گربه ممکن است نتواند مدفوع کند و دچار نفخ، یبوست و تهوع شدید شود.
- تحریک یا زخم خفیف در دیواره معده و روده به علت تماس مداوم موها
- کاهش جذب مواد مغذی و کمبود ویتامینها و تحلیل بدن
مشکلات تنفسی
- در صورت ورود گلوله مو به نای، احتمال انسداد حاد مجرای تنفسی، بروز سرفههای قلبی، ایجاد مشکل در تنفس و حتی خفگی وجود دارد.
سایر عوارض
- استفراغ مکرر منجر به دهیدراتاسیون (کمآبی بدن)، بیحسی و افت فشار میشود.
- نیاز به انجام جراحی ویدئوتراپی یا جراحی باز در صورت انسداد کامل و خطرناک شدن وضعیت
روشهای پیشگیری گلوله مویی گربه
توجه و پیشگیری همواره از درمان ضروریتر است؛ با رعایت چند نکته ساده ولی بسیار مؤثر، میتوان از بروز این مشکل شایع در گربهها تا حد زیادی جلوگیری کرد:
- شانه زدن مداوم موها: برس کشیدن روزانه موها، بهخصوص در گربههای مو بلند و در فصل ریزش مو، موجب حذف موهای مرده و کاهش بلع مو توسط گربه میشود. توصیه دامپزشکان استفاده از شانهها و برسهای مخصوص از جمله برس دوتایی و برس زیرمو (Undercoat Brush) است.
- افزودن فیبر به رژیم غذایی: استفاده از غذاهایی با فیبر بالا (مانند سبوس گندم، غذاهای خشک با خاصیت آنتی هربال، کنسروهای حاوی فیبر، سبزیجات مجاز و چمن گربه)، دفع مو را به شکل طبیعی از طریق مدفوع تسهیل میکند.
- مصرف مکملهای دارویی و خمیر مالت: خمیر مالت و مکمل های فیبری ویژه گربهها، به شکسته شدن گلولههای مو کمک میکنند و حرکت آنها را در روده تسهیل میبخشند. مصرف روغن زیتون یا روغن ماهی به مقدار کم نیز توصیه میشود (طبق نظر دامپزشک).
- غذای تجاری مخصوص گلوله مو: اگر گربه شما مستعد گلوله مویی است، حتما از غذاهایی با برچسب “Hairball control” (ضد گلوله مو) استفاده کنید. این غذاها فرمولاسیون اختصاصی و فیبر بالاتری دارند.
- در دسترس قراردادن علف گربه: حضور گیاهان سبز ایمن (cat grass) در محل زندگی گربه، میتواند به پاکسازی طبیعی دستگاه گوارش کمک کند.
- نظافت محیط زندگی: حذف منظم موهای ریخته شده از محیط و استفاده از جاروبرقی باعث کاهش تماس گربه با موهای معلق در فضا می شود.
روشهای درمان گلوله مویی گربه
درمان تخصصی گلوله مو به شدت مشکل و وضعیت گربه بستگی دارد. برخی راهکارهای علمی و دامپزشکی عبارتند از:
- مصرف منظم خمیر مالت یا مکملهای مخصوص گیاهی و روغنی: مصرف روزانه یا هفتگی این محصولات درمانی به دفع راحتتر گلوله مو از سیستم گوارشی کمک نموده و نیاز به استفراغ را کاهش میدهد.
- درمان دارویی: اگر علائم گربه حاد باشد یا نشانههای انسداد نمایش دهد، دامپزشک ممکن است داروهای ملین یا نرمکننده با فرمولاسیون ویژه برای خروج گلولههای مو تجویز کند.
- جراحی یا اقدامات تخصصی: در شرایطی که گلوله مویی بههیچ وجه خارج نشود و انسداد کامل ایجاد کند، مداخلات تخصصی مثل جراحی یا اندوسکوپی لازم است.
جمعبندی نهایی
گلوله مویی یکی از رایجترین مشکلات گوارشی در گربهها، به ویژه نژادهای مو بلند به حساب میآید و اگر بهموقع پیشگیری یا درمان نشود، عواقب ناراحتکننده یا حتی تهدید کننده سلامتی برای حیوان به همراه دارد. با انجام راهکارهای ساده مانند شانه زدن روزانه، تغذیه غنی از فیبر، استفاده از مکملهای استاندارد و مراجعه منظم به دامپزشک، میتوانید از بروز این عارضه دردسرساز جلوگیری کنید و شادابی و سلامت گربه دوستداشتنی خود را تضمین نمایید. در صورت مشاهده نشانههای هشداردهنده، تاخیر جایز نیست و باید سریعاً اقدامات درمانی و مشورت با متخصص دامپزشک انجام شود.
سوالات پرتکرار درباره گلوله مویی گربه
تکرار زیاد استفراغ گلوله مو نشانه وجود مشکل زمینهای جدی است: تغذیه نامناسب، استرس، سن بالا یا بیماری گوارشی. علت آن بررسی و درمان توسط دامپزشک ضروری است. اگر استفراغ بیشتر از یک بار در ماه رخ دهد، اهمیت ویژهای دارد.
در حالت عادی، خروج گاهبهگاه گلوله مو طبیعی است؛ اما در صورت بزرگ بودن، تعدد زیاد یا باقی ماندن گلوله در دستگاه گوارش، میتواند منجر به عوارض جدی مثل انسداد روده، مشکلات تنفسی و نیاز به جراحی شود.
عرصه تغذیه مناسب (فیبردار/آنتی هربال)، شانه زدن منظم، استفاده دورهای از خمیر مالت، دسترسی به علف گربه، ارائه مراقبت بهداشتی دورهای و مراجعه به دامپزشک حائز اهمیت فراوان است.
اگر گربه دچار استفراغ مکرر، کاهش وزن، بیحالی شدید، مشکلات تنفسی یا عدم دفع کامل مدفوع شد، یا اگر رفتار او غیرطبیعی بهنظر میرسد، مراجعه فوری به دامپزشک ضروری است.