توله سگها از بدو تولد تا حدود 6 تا 8 هفتگی (2 ماهگی) عمدتاً از شیر مادر تغذیه میکنند، چرا که شیر مادر به تنهایی تمام نیازهای تغذیهای و ایمنی ضروری برای رشد و سلامتی توله سگ را تامین مینماید. بهترین کار این است که تا پایان 2 ماهگی تولهها فقط از شیر مادر یا در صورت عدم دسترسی، شیر خشک مخصوص توله سگها استفاده شود. اگر مادر به هر دلیل حضور ندارد یا شیر کافی ندارد، شما به عنوان صاحب مسئول باید هر چند ساعت یکبار، با روش درست و ابزار مناسب به تولهها شیر دهید تا از بروز سوءتغذیه و مشکلات رشد یا ضعیف شدن سیستم ایمنی توله جلوگیری شود. پس تا 2 ماهگی، تغذیه اصلی تولهها به طور کامل شیر است و پس از آن میتوانید به تدریج غذای مخصوص توله سگ برندهایی مانند رویال کنین یا رفلکس را جایگزین نمایید.
تا چه زمانی باید به توله سگ شیر داد؟
به طور استاندارد، توله سگها حداقل تا سن 6 تا 8 هفتگی شیر مادر یا جایگزین مناسب آن را مصرف میکنند. بعد از 2 ماهگی، سیستم گوارشی آنها آماده پذیرش غذاهای کمکی نرم (مانند کنسرو و غذاهای خیس مخصوص توله) است. بهتر است از هفته چهارم به بعد، کمکم غذاهای مرطوب و کمکی را در کنار شیر مادر وارد رژیم غذایی توله کنید اما همچنان اصلیترین منبع تغذیه تا پایان 2 ماهگی باید شیر باشد. اگر توله بدون مادر است، حتما با شیر خشک مخصوص که نزدیکترین فرمول غذایی را به شیر مادر دارد، تغذیه شود و هرگز شیر گاو یا غذاهای انسان به او ندهید.
وسایل مورد نیاز برای شیر دادن به توله سگ
برای شیر دادن ایمن و آسان به توله سگهای بدون مادر، به وسایل خاصی نیاز دارید که باید کاملاً استریل باشند. برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
- سرنگ یا قطرهچکان یکبار مصرف برای تعیین دوز دقیق
- شیشه شیر ویژه حیوانات با سری مخصوص این کار
- شیر خشک مخصوص توله سگ (برندهای معتبر و استاندارد)
- آب جوشیده خنک برای تهیه و استریل ابزارها
- دستمال و حوله تمیز برای خشک کردن توله بعد شیردهی
- دماسنج مخصوص مواد غذایی (برای کنترل دمای شیر)
پیش از هر وعده شیردهی، تمامی وسایل باید با آب جوش ضدعفونی و کاملاً خشک شوند تا از انتقال میکروب جلوگیری گردد.
میزان شیر مورد نیاز توله سگها بر چه اساسی تعیین میشود؟
مقدار شیر مورد نیاز تولهها به وزن، سن و نژاد توله بستگی دارد. توصیه دامپزشکان این است که به ازای هر کیلوگرم وزن توله، حدود 120 تا 150 میلیلیتر شیر خشک مخصوص در شبانهروز مصرف شود. این مقدار باید در بازههای زمانی تقریبی 2 ساعته (در هفته اول زندگی) تقسیم شده و به 8 تا 10 وعده کوچک در شبانهروز داده شود:
- تولههای تازه متولد شده (وزن 100 تا 200 گرم): حدود 1 تا 2 میلیلیتر شیر در هر وعده، هر 2 تا 3 ساعت یک بار
- توله با وزن 300 تا 500 گرم: 5 تا 10 میلیلیتر شیر در هر وعده
- بعد از هفته دوم: حجم هر وعده شیر قابل افزایش است اما فواصل همچنان 2 الی 3 ساعت باید بماند
افزایش بیش از حد شیردهی موجب دلدرد، اسهال و خطر خفگی میشود. همیشه دوز مناسب را رعایت کنید. اگر توله زیاد گریه میکند، نشانه کم یا زیاد بودن شیر دریافتی است و باید با دامپزشک مشورت نمایید.
نحوه شیر دادن صحیح به توله سگ؛ گام به گام
شیردهی به توله سگ باید با نهایت دقت انجام شود تا سلامتی او به خطر نیفتد. روال شیر دادن به شکل زیر است:
- ابتدا دستهای خود را کاملاً با آب و صابون بشویید.
- شیر خشک مخصوص توله سگ را طبق دستور روی بسته تهیه کنید (با آب جوشیده ولرم شده به دمای حدود 37 درجه سانتیگراد).
- توله را به حالت دمر (روی شکم) روی حوله قرار دهید؛ هرگز سر او را به بالا یا به پشت نگیرید تا شیر وارد ریه نشود و خفگی ایجاد نگردد.
- با سرنگ یا پستانک مخصوص، کمکم و به آرامی شیر را به دهان او بدهید. عجله نکنید و هرگز شیر را فشار ندهید تا توله بزور قورت دهد.
- در حین شیر دادن، سر توله باید با بدن تقریبا همسطح باشد.
- پس از شیردهی، با یک پنبه مرطوب یا دستمال، ناحیه مقعد و زیر شکم توله را آرام ماساژ دهید تا دفع ادرار و مدفوع راحتتر شود.
در روزهای اول لازم است حتی اگر توله در خواب است، شیردهی قطع نشود و هر دو ساعت خوراک داده شود.
آشنایی با شیر خشک مخصوص توله سگ
شیر خشک مخصوص توله سگ، جایگزینی است علمی و فرمولهشده برای شیر مادر که تمام نیازهای تغذیهای و ویتامینهای حیاتی را دارد. فرمولاسیون شیر خشک حیوانات با شیر انسان یا گاو متفاوت است. برندهای معتبر شیر خشک، حاوی پروتئینهای ساده، چربی، ویتامینها و عناصر کممقدار مطلوب سیستم گوارش حساس تولهها هستند.
انتخاب شیر خشک مناسب توله سگ
- سن توله (ترجیحاً از بدو تولد تا 2 ماهگی)
- نژاد (نژاد بزرگ جثه و کوچک جثه نیاز متفاوت دارند)
- وضعیت سلامتی توله (اختلال هضم، آلرژی، بیماری خاموش)
- پروتئین و چربی مناسب سن و رشد سریع
طرز تهیه شیر خشک
- دستها را کاملا تمیز بشویید.
- آب را جوشانده بگذارید تا به دمای 37 درجه سانتیگراد نزدیک شود.
- طبق دستورالعمل، پودر شیر خشک را به آب اضافه کنید (معمولا 1 قاشق پودر به ازای هر 30 میلیلیتر آب).
- به خوبی هم بزنید تا تمام پودر در آب حل شود.
- پیش از شیردهی، دما را با پشت دست یا دماسنج چک کنید تا ولرم باشد نه داغ!
نکاتی مهم درباره نگهداری شیرخشک
- شیر خشک آماده شده را بیش از 24 ساعت نگه ندارید و فقط در یخچال نگهداری نمایید.
- شیر خشک را هرگز اضافه گرم نکنید چون ارزش غذایی آن کم میشود.
- ابزارها بعد از هر استفاده، باید استریل و تمیز گردند.
- شیر آماده مصرف را مستقیماً پس از گرم کردن و حداکثر تا چند ساعت مصرف کنید.
طرز تهیه شیر خشک خانگی برای توله سگ
در مواقع اضطراری (نبود شیر خشک مخصوص یا عدم سازگاری توله با برند مورد استفاده)، میتوان از شیر خشک دستساز زیر نظر دامپزشک استفاده کرد. بهترین ترکیب پیشنهادی:
- 200 گرم شیر بز (کمترین لاکتوز و چربی مناسب برای تولهها)
- 2 عدد زرده تخم مرغ خام (منبع عالی پروتئین)
- 1 فنجان ماست طبیعی (برای تامین کلسیم و پروبیوتیک)
- 1 قاشق مرباخوری روغن گیاهی خالص
- نوک قاشق نمک
تمام مواد را خوب مخلوط و روی حرارت ملایم (نه زیاد!) ولرم کنید. قبل از خوراندن به توله، دمای آن باید مانند شیر مادر ولرم باشد.
استفاده از شیر گاو حتی به صورت رقیق شده به شدت ممنوع است، چون لاکتوز بالای آن مشکلات گوارشی (مانند اسهال و نفخ) میآورد. اگر چارهای نداشتید، با دامپزشک درباره نسبت ترکیب رقیقتر مشورت کنید.
دفعات و زمان مناسب شیر دادن به توله سگ
طبق نظر دامپزشکان:
- از بدو تولد تا دو هفتگی: هر 2 ساعت یکبار (حتی در شب)
- از 2 تا 4 هفتگی: هر 3 ساعت یکبار
- از هفته پنجم تا هشتم: هر 4 ساعت یکبار
بعد از 7-8 هفتگی، تولهها باید کمکم به غذاهای مخصوص و نرم سگ (کنسرو، سوپ، غذای پته توله سگ) عادت کنند. اما تعطیل کردن ناگهانی شیر ممنوع است و باید به تدریج از وعده شیر کاسته و بر وعده غذای کمکی افزوده گردد.
نکات کلیدی و هشدارها در تغذیه توله سگهای تازه متولد شده
- همیشه مقدار شیر را طبق وزن و سن توله تنظیم کنید.
- مشاوره با دامپزشک یا متخصص تغذیه حیوانات پیش از هر اقدامی ضروری است، به خصوص اگر توله ضعیف یا بیمار است.
- ابداً از شیر گاو یا جایگزین انسانی برای تغذیه توله سگ استفاده نکنید.
- غذای انسان، غذای سگ بالغ و غذای چرب، هرگز برای توله مناسب نیست.
- حتماً از وسایل استریل استفاده کنید تا عفونت و بیماری منتقل نشود.
- پوزیشن شیر دادن، باید کاملاً شبیه زمانی باشد که توله از پستان مادر میخورد (دمر روی شکم)؛ بلند کردن سر یا خواباندن به پشت، منجر به خفگی میشود.
- رشد، وزنگیری، میزان هوشیاری و وضعیت مدفوع توله را همیشه کنترل کنید.
- برای تولههای بدون مادر، نوازش کردن و توجه آرام حیاتی است. ارتباط عاطفی باعث افزایش ایمنی و سلامت روانی آنها میشود.
جمعبندی
نگهداری از تولههای تازه متولد شده، مسئولیت بزرگی است که دانش و توجه ویژه میطلبد. رعایت نکات کلیدی تغذیه، تهیه و استریل وسایل، انتخاب بهترین شیر خشک یا تهیه شیر خشک خانگی سالم، تزریق محبت و نوازش کافی در کنار شیردهی اصولی، سلامت جسم و روان توله را تضمین میکند. هرگز در مورد مقدار، نوع شیر یا برنامه غذایی تولهها سهلانگاری نکنید و حتماً در صورت مشاهده هر علامت غیرطبیعی (کموزنی، اسهال، بیحالی…) سریعاً با دامپزشک مشورت نمایید. برای دانش بیشتر، مطالعه مقالات تخصصی درباره غذای سگ در بارداری و شیردهی و رفتارشناسی سگها توصیه میگردد.
سوالات متداول در مورد شیر دادن توله سگها
میتوانید از شیر بز، زرده تخم مرغ، ماست تازه، اندکی روغن و نمک استفاده کرده و به صورت گرم و تازه توله را تغذیه نمایید.
خیر، هرگز نباید توله سگها را با شیر گاو تغذیه کرد. لاکتوز بالا و چربی نامناسب شیر گاو موجب نفخ، اسهال شدید و حتی مرگ تولهها خواهد شد.
از پایان هفته چهارم میتوانید کمکم غذاهای نرم مخصوص به رژیم توله اضافه کنید، اما شیر جایگزین همچنان باید بخش اصلی تغذیه تا 2 ماهگی باشد.
کموزنی، گریه زیاد، مدفوع آبکی یا عدم دفع طبیعی، بیقراری و ضعف دائمی از اصلیترین نشانههایی است که نیازمند مشورت فوری و تغییر رژیم غذایی زیر نظر دامپزشک میباشد.