نگهداری و مراقبت از سگ در خانه یکی از مهمترین و چالشبرانگیزترین مسئولیتهایی است که هر فرد علاقهمند به حیوانات خانگی میتواند بر عهده بگیرد. اگر به دنبال این هستید که بدانید چگونه از سگ خود به بهترین شکل مراقبت کنید، هزینهها و الزامات نگهداری سگ چیست و برای انتخاب صحیح، چه نکاتی باید رعایت شود، این مقاله جامع را تا انتها بخوانید. در این مقاله، به صورت علمی و کاربردی، صفر تا صد نگهداری سگ؛ از انتخاب خانه مناسب تا تغذیه، بهداشت، تربیت، عقیمسازی، مراقبتهای دامپزشکی و حتی نحوه تهیه توله و سگ بالغ را به همراه پاسخ به سوالات رایج توضیح خواهیم داد.
از کجا و چگونه سگ بگیریم؟
انتخاب سگ باید با شناخت کامل از نیاز حیوان و شرایط زندگی خودتان صورت بگیرد. توصیه میشود قبل از خرید یا پذیرش سگ، سری به پناهگاههای نزدیک محل سکونتتان بزنید. سگهای پناهگاهی غالبا آموزش دیدهاند و یا حداقل مشکلات رفتاری کمتری دارند. اگر به دنبال سگ خاص یا توله هستید، میتوانید با خانوادههایی که قصد زاد و ولد دارند ارتباط بگیرید، اما هرگز از مراکز غیرمجاز و حیوانفروشان سودجو خرید نکنید. هدف، حفظ سلامت و نجات جان یک حیوان است.
آمادهسازی خانه برای ورود سگ
قبل از ورود سگ به منزل، باید محیط را برای زندگی امن، سالم و راحت فراهم کنید.
- محل مخصوص خواب با تخت یا پتو مناسب تهیه کنید.
- تمام وسایل خطرناک، سیم برق و مواد شیمیایی را جمعآوری کنید.
- کاسه آب و ظرف غذا تهیه و جای مناسبی برای آنها درنظر بگیرید.
- فضا را از نظر دما و تهویه کنترل کنید؛ محیط باید گرم و بدون استرس باشد.
- در صورتی که خانه حیاط یا باغ دارید، حتما دور تا دور آن را ایمنسازی کنید تا از فرار سگ جلوگیری شود.
- محیط شلوغ و آلوده نیست و وسایل بازی مناسب نیز وجود داشته باشد.
مراقبتهای روزانه و نیازهای پایه سگ
سگها موجوداتی اجتماعی و باهوش هستند و نیاز به تعامل و توجه مستمر دارند. روزانه باید حداقل ۱ تا ۲ ساعت را به سگ اختصاص دهید که شامل بازی، پیادهروی و تمرین میشود. بهخصوص اگر شاغل هستید یا مدام سفر میروید، داشتن سگ را به تعویق بیاندازید یا تجدیدنظر کنید.
- تغذیه روزانه (بسته به سن و نژاد، ۲ تا ۳ وعده غذا و آب تازه همیشه در دسترس)
- اجابت مزاج بعد از هر وعده غذا (سگها معمولا ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از غذا باید بیرون بروند)
- بررسی روزانه سلامت و سرزندگی: بیحالی، بیاشتهایی یا نشانه بیماری را جدی بگیرید.
تغذیه علمی و صحیح سگ
رژیم غذایی علمی، سلامت سگ را تضمین میکند. غذای خشک مخصوص سگ توصیه میشود چون حاوی مواد مغذی مورد نیاز است و مانع پوسیدگی دندان و مشکلات گوارشی میگردد. سودا، شیرینی، پیاز و شکلات برای سگها سمیاند. خوراکیهای مجاز شامل میوهها و سبزیهای بدون تخم و پوست (مثل هویج، سیب، موز، بلوبری، هندوانه)، گوشت پختهشده، برنج و محصولات لبنی (در صورت نداشتن حساسیت به لاکتوز) هستند. غذای خانگی باید نهایتا ۱۰٪ رژیم را تشکیل دهد.
جدول تعداد وعده غذایی مناسب سن سگ
- ۸ تا ۱۲ هفتگی: چهار وعده روزانه
- ۳ تا ۶ ماهگی: سه وعده
- ۶ ماه تا ۱ سال: دو وعده
- بالای یک سال: یک وعده (یا دو وعده برای نژادهای بزرگ)
حواستان باشد برخی غذاها مثل انگور، کشمش، قارچ، آووکادو و بستنی برای سگها کاملا سمی هستند.
بررسی دقیق هزینه نگهداری سگ
هزینههای نگهداری سگ به دو دسته تقسیم میشوند؛ هزینههای اولیه (خرید/پذیرش سگ، لوازم اولیه، قلاده، تخت، ظرفها، شانه و …) و هزینههای ماهیانه (غذا، واکسن، داروی ضدانگل، آرایش و بهداشت، بیماریهای احتمالی، اسباببازی و…). برای سگهای بزرگتر، هزینه غذای روزانه به اندازه تغذیه یک کودک است. همچنین هزینه دامپزشکی به ویژه در زمان بیماری یا جراحی (مانند عقیمسازی) طبیعتا بیشتر خواهد بود.
فعالیت بدنی و بازی سگ
نیاز به ورزش و بازی در بین نژادهای مختلف متفاوت است. نژادهای بزرگ و فعال مانند لابرادور یا ژرمن شپرد، به ورزش روزانه شدید نیاز دارند. نژادهای آرامتر مثل پاگ و مالتیز مناسب آپارتمان و سبک زندگی کمتحرکتر هستند. در مجموع حداقل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیادهروی و بازی روزانه توصیه میشود.
- اسباببازیهایی مثل توپ، اسباب پروتنی (طناب) و عروسک نرم را تهیه کنید.
- برای سرگرمی مغزی میتوانید بازیهای هوشی را نیز امتحان کنید.
نظافت، آرایش و بهداشت سگ
تمام سگها به نظافت منظم نیاز دارند. برسکشی روزانه (به ویژه برای نژادهای مو بلند) مانع گرهخوردگی و تجمع آلودگی میشود. ناخن سگها باید کوتاه شود تا به پایشان آسیب نزند؛ این کار را با دقت و ترجیحا زیر نظر دامپزشک یا آرایشگاه حیوانات انجام دهید (ناخن سگها رگ حساس دارند). حمام بردن سگ، بسته به نژاد و میزان فضولی، هر ۲ ماه یک بار توصیه میشود. مسواکزدن و کنترل دندانها نیز الزامی است زیرا از بیماری لثه و بوی بد دهان پیشگیری میکند.
رسیدگی دامپزشکی و واکسیناسیون سگ
سلامت سگ وابسته به پیگیری دامپزشکی حرفهای است:
- واکسیناسیون سالیانه (یا طبق توصیه دامپزشک)
- پیشگیری از انگل و ضدکنه طبق برنامه زمانی مشخص
- معاینه منظم و کنترل رشد و سلامت بدنی
- دسترسی به دامپزشک اورژانسی (ترجیحا به صورت ۲۴ ساعته)
همیشه با تهیه شماره تماس دامپزشک قابل اعتماد، به ویژه اگر تازه کار هستید، خیال خود را راحت کنید.
عقیم سازی؛ بایدها و نبایدها
عقیمسازی علاوه بر کنترل جمعیت سگها، فواید درمانی نیز دارد: کاهش احتمال سرطان، کاهش رفتارهای جنسی نامطلوب و افزایش امید به زندگی. برای سگ نر، عمل آسانتر است (برداشتن بیضهها) و سگهای ماده اکثرا با جراحی تخمدان و رحم عقیم میشوند. بهترین سن عقیمسازی از ۶ تا ۱۲ ماهگی توصیه میشود، اما بسته به نژاد با دامپزشک مشورت کنید. فراموش نکنید، مراقبتهای پس از عمل شامل استراحت، کنترل محل جراحی و مصرف دارو طبق دستور دامپزشک الزامی است.
مراقبت از سگ باردار و تولهها
سگهای ماده پس از گذراندن ۶ ماهگی میتوانند باردار شوند و معمولا در هر زایمان ۶ تا ۱۲ توله به دنیا میآورند. دوره بارداری سگ حدود ۲ ماه است. علائم بارداری شامل افزایش وزن، بزرگتر شدن پستانها، بیحالی و کاهش اشتها میباشد. در زمان زایمان، باید فضایی دنج و گرم فراهم، لانه با حوله یا پتوی نرم آماده کنید و تا جای ممکن از استرس، سر و صدا و رفتوآمد بیجا دوری کنید. بند ناف تولهها در حالت عادی توسط مادر جدا میشود. بعد از زایمان، تغذیه مادر (غذای مخصوص مادران شیرده و آب تازه) و نظافت محل زندگی اهمیت دارد.
شرایط خطرناک در زمان زایمان و پس از آن
- خونریزی زیاد، ترشحات غیرطبیعی یا ماندن جفت در رحم (نشانه عفونت)
- بیحالی شدید یا عدم توجه مادر به تولهها
- عدم خروج تولهها بعد از مدت طولانی زور زدن
در این موارد حتما با دامپزشک تماس بگیرید.
تربیت و اجتماعیکردن سگ
آموزش و تربیت سگ نهتنها به آرامش و سلامت روحی او کمک میکند بلکه تعامل مناسب با اعضای خانواده و افراد غریبه را نیز بهبود میبخشد. بهترین زمان آموزش و اجتماعیسازی سگ، سن تولگی تا ۵ ماهگی است؛ اما سگهای بالغ نیز با تمرین و حوصله قابل آموزش هستند. هر روز حداقل ۱۵ تا ۲۰ دقیقه به این موضوع اختصاص دهید و رفتار مثبت را با تشویقی تقویت کنید و برای رفتار نامطلوب، بدون خشونت اما با جدیت برخورد کنید. نکته مهم: تنبیه فیزیکی ممنوع! لحن محکم یا محروم کردن کوتاهمدت از بازی و توجه کافیست.
- اجتماعیسازی سگ با افراد و محیطهای جدید به کاهش اضطراب و پرخاشگری کمک میکند.
- برای فرمانهای پایه (بشین، بمون، بیا، نه، تمومکن) تمرین کنید.
- سگهای محروم از آموزش میتوانند مشکلات رفتاری و اضطراب جدایی شدید ایجاد کنند.
غذاهای مجاز و ممنوعه برای سگ
خوراکیهای سالم برای سگ
- سیب، هویج، موز، خیار، بلوبری، هندوانه بدون تخم
- غذاهای پروتئینی پخته (مرغ، ماهی؛ بدون استخوان و تیغ)
- برنج پخته، لوبیا سبز، کمی پنیر کمنمک (در عدم حساسیت به لاکتوز)
غذاهای سمی و خطرناک
- شکلات، پیاز، سیر، کشمش و انگور، قارچ، آووکادو، چای و قهوه، بستنی، آجیلها، محصولات دارای زایلیتول (آدامس و برخی شیرینیها)
نکات تکمیلی و توصیه دامپزشک
- همیشه با محبت و با حوصله با سگ خود رفتار کنید؛ آنها خانواده هستند.
- خرید قلاده مطمئن و باکس مخصوص سفر و تربیت برای ایمنی توصیه میشود.
- بعد از هر بار بیرون بردن سگ، پنجههایش را تمیز کنید خصوصاً بعد از باران و زمین خیس تا دچار عفونت نشود.
- تمام واکسنها در زمان مقرر انجام شود و داروهای ضدانگل (خوراکی یا موضعی) طبق جدول دامپزشک مصرف گردد.
- در صورت مشاهده بیحالی، عدم اشتها، خونریزی، استفراغ یا اسهال طولانی مدت سریعا به دامپزشک مراجعه کنید.
در نهایت، نگهداری و زندگی با سگ، رابطهای عمیق و عاشقانهست که علاوه بر مسئولیتپذیری، با شادی و لحظات شیرین فراوان همراه است. با آموزش صحیح و مراقبت متعهدانه، شما و دوست پشمالویتان میتوانید لذت یک زندگی سالم و شاد را تجربه کنید.
سوالات متداول در مورد واکسیناسیون سگ
محیط باید تمیز، بدون مواد سمی، دارای فضا برای ورزش و بازی و لوازم مورد نیاز (تخت، اسباببازی، آب و غذا) باشد.
وعدههای غذایی مرتب و متناسب با وزن، سن و جثه؛ ترکیبی از غذای خشک و تا ۱۰٪ غذای خانگی سالم.
کاملاً بله؛ عدم تربیت صحیح منجر به مشکلات رفتاری جدی خواهد شد.
برسزنی روزانه، کوتاهکردن ناخن، حمام هر ۲ ماه، مسواکزدن و کنترل انگلهای خارجی و داخلی.
بسته به نژاد از ۳۰ دقیقه تا چند ساعت ورزش و بازی روزانه. برای تعیین میزان دقیق، باید به سن، نژاد و وزن توجه کنید.