پارس کردن سگ رفتاری طبیعی و غریزی است، اما زمانی که بیش از حد تکرار شود، میتواند به مشکلی آزاردهنده برای صاحب حیوان و اطرافیان تبدیل شود. بسیاری از صاحبان سگ در چنین شرایطی به دنبال داروی آرامبخش برای کاهش پارس کردن سگ هستند، اما باید بدانند که استفاده از دارو بدون آگاهی و مشورت دامپزشک ممکن است عوارض جدی برای سلامت حیوان داشته باشد. درک علت اصلی واقواق — از اضطراب و ترس گرفته تا کمبود تحرک یا بیحوصلگی — اولین قدم برای انتخاب روش درمانی درست است.
در این مقاله بررسی میکنیم که چه زمانی استفاده از داروی آرامبخش برای سگ ضروری است، چه داروهایی با تجویز دامپزشک مجاز هستند و چگونه میتوان با روشهای رفتاری و طبیعی، پارس بیش از حد را کنترل کرد. اگر سگ شما بیش از اندازه واقواق میکند و به دنبال راهکاری ایمن و مؤثر برای آرام کردن او هستید، تا پایان این مطلب همراه ما باشید.
دلایل پارس کردن سگ؛ چرا سگها پارس میکنند؟
پارس کردن سگ یک رفتار کاملاً طبیعی است که برای برقراری ارتباط با انسان و محیط پیرامون به کار میرود. اما وقتی این رفتار شدت میگیرد یا غیرقابل کنترل میشود، نشانه وجود یک مشکل زمینهای در روان یا جسم حیوان شماست. برای انتخاب بهترین درمان، ابتدا باید علت پارس کردن سگ خود را پیدا کنید. در این بخش به مهمترین دلایل پارس کردن سگها میپردازیم:
۱- احساس خطر و نقش هشداردهنده پارس
سگها به طور غریزی برای اطلاعرسانی و دفاع از قلمرو خود پارس میکنند. رویارویی با افراد غریبه، حیوانات دیگر یا صدای مشکوک منجر به فعالسازی این رفتار میشود و سگ با پارس کردن شدید، حضور خطر را هشدار میدهد.
۲- اضطراب، ترس و احساس تنهایی
سگها موجوداتی اجتماعی هستند و دور شدن از صاحب یا محیط امن، در آنان اضطراب جدایی یا احساس تنهایی ایجاد میکند. در چنین شرایطی پارس کردن نوعی خروجی برای کاهش استرس است. همین مورد درباره ترسهای محیطی ناشی از صدای بلند، طوفان، آتشبازی یا تجربیات ناخوشایند صادق است.
۳- محافظت از قلمرو شخصی
حفاظت از قلمرو و خودنمایی در برابر عناصر ناشناس یکی دیگر از محرکهای اصلی پارس کردن سگهاست. بعضی نژادها مانند «تریر»، «چاوچاو»، «پامرانیان» یا انواع سگهای نگهبان، به طور ذاتی علاقه بیشتری به پارس کردن دارند.
۴- هیجان، بازی و رفتار پلی فولی (Polly-ful)
در لحظات هیجان، بازیهای گروهی یا هنگام بازگشت صاحب خانه، بسیاری از سگها پارسهای کوتاه و پیدرپی دارند. این رفتار عمدتاً نشانه شادی و انرژی زیاد است.
۵- خستگی و بیحوصلگی
کمبود فعالیت بدنی یا ذهنی در طول روز باعث افزایش تحریکپذیری و در نتیجه پارس کردن غیرضروری میشود. سگهایی که زمان زیادی تنها میمانند یا اسباببازی و فعالیتی ندارند، بیشتر به پارس کردن مفرط رو میآورند.
۶- مشکلات سلامتی و درد فیزیکی
گاهی پارس کردن زیاد نشانهای از درد، عفونت یا بیماری است. سگهایی که دچار ناراحتی بدنی هستند، برای جلب توجه و بیان نیاز به کمک پارس میکنند. دامپزشک باید سلامت داخلی و جسمانی سگ شما را ارزیابی کند تا این احتمال رد یا تأیید شود.
درمان دارویی برای آرام کردن سگ (زمانی که درمان غیردارویی کافی نیست)
در اغلب موارد، رفتاردرمانی و آموزش پاسخ مناسبی برای مدیریت پارس زیاد سگها ارائه میدهد؛ اما گاهی اوقات، شدت اضطراب یا بیماری ذهنی سگ آنقدر بالاست که بدون مداخله دارویی نمیتوان کنترل موثری اعمال کرد. درمان دارویی فقط و فقط باید توسط دامپزشک تجویز شود، زیرا هر دارو بسته به سن، نژاد، وزن و وضعیت بالینی حیوان، عوارض ویژهای دارد.
مهمترین گروه داروهای تجویزی برای کنترل پارس سگ:
- داروهای ضد اضطراب (آنتیدیپرسانها و بنزودیازپینها)
- آرامبخشها (سدییتیوها)
- داروهای مخصوص درمان بیماریهای زمینهای
۱- داروهای ضد اضطراب برای کاهش پارس کردن سگ
این دسته داروها معمولا برای سگهایی که پارس زیاد آنها به دلیل اضطراب جدایی، استرس مزمن یا وسواس رفتاری است تجویز میشوند:
کلومیپرامین (Clomicalm):
- یک داروی ضدافسردگی سهحلقهای که برای درمان اضطراب جدایی و رفتارهای وسواسی (از جمله پارس کردن زیاد) کاربرد دارد.
- عوارض احتمالی: اسهال، استفراغ، ضعف، بیحالی، افسردگی، تشنج (به ندرت)، افزایش ضربان قلب و تشنگی زیاد.
آمیتریپتیلین:
- از داروهای سهحلقهای دیگر مؤثر بر اضطراب و استرس، به ویژه اضطراب جدایی.
- عوارض احتمالی: کاهش فشار خون، افزایش ضربان قلب، کاهش سرعت تنفس.
فلوکستین (Prozac):
- یک مهارکننده بازجذب سروتونین (SSRI) که در درمان اضطراب عمومی و وسواس شدید پارس کردن کاربرد ویژه دارد. اثر این دارو معمولاً طی چند هفته ظاهر میشود و مصرف طولانی مدت آن به توصیه دامپزشک مجاز است.
- عوارض احتمالی: کاهش اشتها، مشکلات گوارشی، خوابآلودگی یا بیقراری.
۲- داروهای آرامبخش برای کنترل پارس ناشی از تحریکات محیطی یا ترس ناگهانی
برای مواقعی که سگ در موقعیتهای پراسترس یا موقع شنیدن صداهای بلند (مثل آتشبازی، رعد و برق یا شلوغی محیطهای ناشناخته) پارس میکند، آرامبخشها انتخاب مناسبی هستند. رایجترین آرامبخشهای مورد استفاده شامل موارد زیر است:
ترازودون (Trazodone):
- داروی ضد اضطراب و آرامکننده که در کوتاهمدت، مثلاً پیش از سفر یا ویزیت دامپزشکی نیز توصیه میشود.
- عوارض احتمالی: خوابآلودگی، بیاشتهایی، کمی بیقراری یا در موارد بسیار نادر تحریکپذیری بیشتر.
دیازپام (والیوم):
- بنزودیازپین معروف که معمولاً برای آرامش عضلات و کاهش اضطراب تجویز میشود.
- عوارض جانبی: خوابآلودگی شدید، گیجی، بهندرت مشکلات گوارشی.
آلپرازولام (زاناكس):
- برای کنترل اضطراب حاد، ترس ناگهانی از صدا و استرس لحظهای کاربرد دارد و اثر آن سریع است.
- عوارض: خوابآلودگی، گاهی افزایش فعالیت غیرعادی یا وابستگی رفتاری.
گاباپنتین:
- ضد تشنج و آرامبخش که در مواقع درد فیزیکی، اضطراب شدید یا استرس مزمن تجویز میشود.
- عوارض: خوابآلودگی، بیتعادلی کوتاه مدت.
نکات مهم و ایمنی مصرف دارو برای کنترل پارس کردن سگ:
- همیشه پیش از هرگونه مصرف دارو با دامپزشک مشورت کنید. حتی داروهای انسانی که در سگ تجویز میشوند، دوز و فرمولاسیون متفاوتی دارند و مصرف سرخود آنها میتواند عوارض جدی یا حتی مرگ ایجاد کند.
- فراموش نکنید که دوز دارو باید دقیق و متناسب با وزن، سن، نژاد و وضعیت سلامت سگ شما باشد.
- در صورت مشاهده علائم غیرمنتظره به سرعت با دامپزشک تماس بگیرید. عوارض جانبی ممکن است از یک خفیف (مانند بیاشتهایی یا آرامش بیش از حد) تا شدید (بیحالی مطلق یا تشنج) متغیر باشد.
- هرگز استفاده از دارو را به یکباره قطع نکنید؛ کاهش یا افزایش دوز باید تدریجی و تحت نظر دامپزشک انجام شود.
- اطلاعات دقیق درباره مدت مصرف، تداخل دارویی و تکرار دوزها را از دامپزشک دریافت و رعایت کنید.
- از گماردن داروها در دسترس سگ یا کودکان خودداری کنید.
روشهای غیر دارویی برای کاهش پارس کردن سگها
پیش از تجویز دارو، توصیه اکید دامپزشکان، بهرهگیری از روشهای کاملاً موثر غیردارویی است. بسیاری از سگها با اصلاح سبک زندگی، آموزش صحیح و فراهم کردن سرگرمی به راحتی از رفتار پارس زیاد فاصله میگیرند.
آموزش و اصلاح رفتار سگ:
- تشویق با جایزه غذایی در هنگام سکوت و آرامش
- برقراری فرمانهای بازدارنده مثل “آرام” یا “ساکت باش” همراه با پاداش
- صرفنظر از رفتارهای تحریککننده پارس (امتناع از فریاد یا ترساندن سگ)
افزایش فعالیت بدنی و ذهنی سگ:
- ورزش روزانه متناسب با سن و نژاد سگ
- استفاده از اسباببازیهای هوشمندانه یا پازلهای خوراکی جهت تخلیه انرژی
کاهش محرکهای محیطی:
- پوشاندن پنجرهها، کاهش صداهای مزاحم یا تغییر محل خواب سگ
- ایجاد فضایی آرام و امن برای استراحت
برنامهریزی برای حضور و تعامل بیشتر صاحب با سگ:
- جلوگیری از بیحوصلگی، تنهایی یا اضطراب
- تنظیم زمان بازی، پیادهروی و آموزش با هم
جمعبندی نهایی؛ بهترین راه کنترل پارس کردن سگ
پارس کردن سگ شما همیشه نشانه بدی نیست، اما اگر این رفتار از حالت طبیعی خارج شود، نشاندهنده مشکل رفتاری، اضطرابی یا حتی پزشکی است. اولین قدم، تشخیص علت دقیق با کمک دامپزشک است. درمان پارس زیاد معمولا با اصلاح رفتاری آغاز میشود و دارو تنها زمانی تجویز میشود که راهکارهای غیر دارویی کافی نباشد. هرگز داروی انسانی را بدون تأیید دامپزشک برای سگ خود مصرف نکنید. اگر به رفتار یا سلامت سگتان حساس هستید، حتماً از یک دامپزشک ماهر راهنمایی بگیرید تا بهترین تصمیم برای شادی و آسایش حیوان خانگی خود بگیرید.
سوالات متداول در مورد پارس سگ و درمانهای آن
خیر. اغلب سگها با آموزش، افزایش بازی و کاهش استرس محیطی، پارس کردن آنها کنترل میشود. درمان دارویی گزینه آخر و مخصوص سگهاییست که با راهکارهای رفتاری بهبود نمییابند یا خطر آسیب به خود و دیگران دارند.
در صورت مصرف صحیح و زیر نظر دامپزشک، عوارض اکثر داروها موقتی است. اما قطع ناگهانی یا مصرف بلندمدت برخی داروها میتواند فرد را مستعد وابستگی یا اختلالات عصبی کند.
بله، برخی نژادها به طور ژنتیکی مستعد پارس زیاد هستند (مانند تریرها یا پامرانیان) و اغلب، درمان ترکیبی برای آنها موفقتر است.