هاری گربه چیست و چه علائمی دارد؟ اگر به دنبال پاسخ دقیقی برای این سوال هستید، باید بدانید که بیماری هاری در گربهها یکی از خطرناکترین اختلالات ویروسی مشترک بین انسان و حیوانات است که میتواند جان هر دو را تهدید کند. علائم اصلی هاری گربه شامل تغییرات رفتاری شدید، تب، افزایش بزاق، فلجی و در نهایت مرگ است. این ویروس اغلب از طریق بزاق، خراش یا گاز گرفتن حیوان آلوده منتقل میشود و اگر بهموقع واکنش نشان داده نشود، باعث بروز مشکلات جدی برای حیوان و اطرافیان آن خواهد شد. بنابراین، اطلاع از نشانههای اولیه، راههای انتقال و روشهای پیشگیری از هاری در گربهها اهمیت بالایی دارد و میتواند تا حد زیادی سلامت شما و حیوان خانگیتان را تضمین کند.
هاری گربه؛ یک بیماری کشنده و ویروسی
هاری یک بیماری ویروسی حاد و کشنده است که توسط ویروس rabies ایجاد شده و عمدتاً به دستگاه عصبی مرکزی حمله میکند. آنچه بسیاری نمیدانند این است که گربهها نیز همانند سگها، روباهها و خفاشها میتوانند به هاری مبتلا شوند و خود عامل انتقال بیماری به انسان و سایر حیوانات باشند. برخلاف تصور عمومی که تمرکز بر سگهاست، هاری گربه معضل جدی بهشمار میرود چرا که گربهها به دلیل غریزه شکارگری و ارتباط با حیوانات دیگر، بیشتر از سایرین در معرض ابتلا قرار دارند.
طبق گزارش مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت ایران، در سال ۱۴۰۰ نزدیک به ۱۵ مورد هاری گربه در کشور شناسایی شده است، که بیشترین موارد مربوط به استانهای فارس، خراسان رضوی و سیستان و بلوچستان بوده است. این آمارها همچنان هشداردهنده و نیازمند توجه، آگاهی و آموزش صحیح به خانوادهها، بهویژه کسانیکه حیوان خانگی دارند، است.
علائم شایع بیماری هاری در گربهها
آگاهی از علائم اولیه و مراحل پیشرفت هاری در گربهها نه تنها در درمان و قرنطینه فوری حیوان موثر است، بلکه به پیشگیری از انتقال این ویروس کشنده به انسانها هم کمک میکند. در ادامه مهمترین نشانههای این بیماری، از مراحل اولیه تا پیشرفته را مرور میکنیم:
۱. تب و افزایش دمای بدن
تب یکی از نخستین نشانههای هاری است. به طور طبیعی، دمای بدن گربهها بین ۳۶ تا ۳۹ درجه سانتیگراد است. افزایش ناگهانی تب و بهویژه بیحالی، باید جدی گرفته شود. استفاده از تبسنجهای مخصوص حیوانات خانگی میتواند در کنترل این علامت مفید باشد.
۲. تغییر رفتار و پرخاشگری ناگهانی
یکی از شاخصترین علائم هاری در گربهها، تغییرات چشمگیر رفتاری مانند عصبانیت، تحریکپذیری و حتی حملات ناگهانی است. گربهای که تا دیروز آرام و مهربان بوده، ممکن است یکباره حالت تهاجمی بگیرد. البته، این علامت در سایر بیماریها هم مشاهده میشود؛ اما در صورت همراهی با دیگر نشانهها، باید بسیار جدی گرفته شود.
۳. تشنج و اختلالات عصبی
همانند سایر پستانداران، پیشرفت ویروس هاری به دستگاه عصبی مرکزی باعث بروز تشنجهای مکرر و حرکات غیرارادی میشود. وقوع چنین حالتی باید زنگ خطر جدی برای صاحب حیوان باشد.
۴. افزایش ترشح بزاق و مشکلات بلع
افزایش غیرعادی بزاق دهان و ترشح کف مانند، به دلیل فلجی عضلات فک صورت میگیرد و معمولاً با قورت دادن سخت یا اختلال در بلع همراه است. مشاهده این علائم باید به مراجعه فوری به دامپزشکی منجر شود.
۵. ترس غیرعادی از آب (آبگریزی)
گربهها ذاتاً علاقهای به آب ندارند، اما آبگریزی یا هیدروفوبیا در هاری بهشدت تشدید میشود، بهگونهای که حتی نوشیدن آب هم برای حیوان ترسناک و غیرممکن میشود.
۶. فلجی اعضا و عدم تعادل
فلجی تدریجی مخصوصاً در اندامهای خلفی یا مشکلات در راه رفتن، نشانه پیشرفت بیماری بهسوی مرحله نهایی و غالباً بازگشتناپذیر هاری است. در این شرایط متاسفانه امید به بقا برای حیوان بسیار پایین خواهد بود.
راههای انتقال بیماری هاری گربهها
ویروس هاری عمدتاً از طریق بزاق حیوان مبتلا منتقل میشود، اما بسته به موقعیت و شدت بیماری، راههای دیگر انتقال نیز وجود دارد. شناسایی این عوامل برای جلوگیری از انتقال به انسانها و سایر حیوانات اهمیت فوقالعادهای دارد. مهمترین عوامل انتقال عبارتند از:
- گازگرفتن: اصلیترین روش انتقال هاری در گربهها، گاز گرفتن توسط حیوان آلوده است. بهدلیل بروز حالت تهاجمی، حیوان میتواند افراد یا سایر حیوانات را گاز بگیرد و به راحتی ویروس را از طریق بزاق انتقال دهد.
- ارتباط زخم باز با خون آلوده: اگر خراش یا جراحت باز فرد یا حیوان با خون یا بزاق گربه هار تماس پیدا کند، احتمال انتقال وجود دارد.
- تماس مستقیم با بزاق: هرگونه برخورد با بزاق، بخصوص از طریق خراش، زخم و حتی چشم و دهان، میتواند موثر باشد.
گربهها با علاقه طبیعی به شکار، ممکن است هنگام مبارزه با حیوانات وحشی مانند روباهها، خفاشها یا گربههای ولگرد ناقل هاری شوند و پس از آن، بیماری را به سایر حیوانات و حتی انسانها منتقل کنند.
مراحل پیشرفت بیماری هاری در گربهها
هاری معمولاً در سه مرحله متفاوت خود را نشان میدهد که هر کدام خصوصیات و علائم ویژهای دارند:
مرحله اول: مرحله مقدماتی یا prodromal
این مرحله ۱ تا ۳ روز طول میکشد و با تغییرات اندک در رفتار، اضطراب، بیحوصلگی، کاهش اشتها و لیس زدن بیش از حد محل گزش آغاز میشود. گربه ممکن است بهشکل نامعمولی آرام یا ترسو شود.
مرحله دوم: مرحله هیجان یا Excitative (مرحله خشمگینی)
در این مرحله که تا یک هفته طول میکشد، علائم عصبی تشدید میشود. پرخاشگری و حملههای ناگهانی، پارس یا میوکردن ممتد و تلاش برای گاز گرفتن برجسته هستند. آبرویزی و تشنج نیز در این مرحله بیشتر دیده میشود.
مرحله سوم: مرحله فلج یا paralytic
در این مرحله گربه نمیتواند غذا یا آب بخورد، ترشح بزاق به شدت زیاد میشود و عضلات فک و حلق فلج میگردد. تدریجاً فلجی تمام اندامها و عدم کنترل بر ادرار و مدفوع نیز رخ میدهد. طول این مرحله کوتاه است و معمولا حیوان پس از چند روز تلف میشود.
راههای پیشگیری از هاری در گربهها
هاری در گربهها هیچ درمان موثری ندارد و تنها راه مقابله با آن، پیشگیری است. رعایت اصول صحیح نگهداری، واکسیناسیون بهموقع و پرهیز از تماس بیمورد گربه با سایر حیوانات کلیدیترین عوامل پیشگیری این بیماری هستند.
- واکسیناسیون منظم: بهترین و موثرترین روش جلوگیری از ابتلا، تزریق واکسن هاری در فواصل زمانی تعیینشده توسط دامپزشک است. اولین واکسن هاری معمولاً در سن ۱۲ هفتگی تا ۱ سالگی تجویز میشود و باید سالیانه یا طبق توصیه متخصص، مجدداً تزریق گردد.
- جلوگیری از تماس با حیوانات وحشی و ولگرد: تا حد امکان اجازه ندهید گربه بدون نظارت در فضای باز پرسه بزند. تماس با حیوانات بیپناه و وحشی ریسک ابتلا را بهشدت بالا میبرد.
- نگهداری مسئولانه: اگر گربهای را تازه به سرپرستی گرفتهاید، حتماً از دامپزشک، نام واکسنها و سوابق سلامت او اطمینان حاصل کنید. مراقبت بهداشتی و تغذیه مناسب سیستم ایمنی را تقویت میکند.
- شناسایی به موقع علائم بیماری: در صورت مشاهده هرگونه نشانه غیرعادی بلافاصله با دامپزشک مشورت کنید و گربه را قرنطینه نمایید تا خطر انتقال کاهش یابد.
آیا بیماری هاری گربه درمان دارد؟
خیر. متاسفانه درمان قطعی و مؤثری برای هاری پس از بروز علائم وجود ندارد. گربههایی که به هاری مبتلا میشوند، معمولاً پس از ظهور علائم، در مدت کوتاهی تلف خواهند شد. تنها استثنا، گربههایی است که پیش از ابتلا واکسینه شدهاند؛ در این صورت و با نظارت دامپزشک احتمال نجات و درمان تا حدی وجود دارد. قرنطینه گربه بیمار برای مدت حداقل ۱۰ روز، تشخیص قطعی عفونت و اقدامات حمایتی طبق پروتکلهای بینالمللی از جمله اقدامات ضروری است.
اقدامات فوری در صورت تردید به هاری
- گربه را در یک مکان بسته و ایمن قرنطینه کنید.
- از تماس افراد و حیوانات خانگی دیگر با گربه آلوده جلوگیری نمایید.
- بلافاصله دامپزشک یا نزدیکترین کلینیک دامپزشکی را مطلع و از راهنمایی تخصصی بهرهمند شوید.
- در صورت تماس یا گازگرفتگی، جای زخم را با صابون و آب فراوان بشویید و سریعاً به پزشک مراجعه نمایید.
- واکسینه کردن سایر حیوانات خانگی خانواده را جدی بگیرید.
آمار و اطلاعات هاری در گربههای ایران
بر اساس گزارش رسمی مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، در سالهای اخیر، موارد ابتلا به هاری گربه در ایران رو به افزایش است. در سال ۱۴۰۰، تعداد ۱۵ مورد هاری در گربهها ثبت شده که شیوع بالایی در استانهای فارس، خراسان رضوی و سیستان بلوچستان داشته است. این آمار اهمیت آگاهیرسانی، واکسیناسیون و کنترل رفتوآمد گربهها را روشنتر میسازد.
جمعبندی
هاری یکی از خطرناکترین بیماریهای مشترک بین انسان و حیوانات است که خوشبختانه با واکسیناسیون منظم و رعایت نکات ایمنی کاملاً قابل پیشگیری است. در صورت داشتن گربه، واکسیناسیون سالانه حیوان، جلوگیری از تماس با حیوانات ولگرد و پایش منظم وضعیت سلامت آن اهمیت زیادی دارد. شناخت به موقع علائم و اقدام فوری میتواند جان گربه و اعضای خانواده را نجات دهد. با رعایت مسئولانه این نکات، میتوانید مطمئن باشید حیوان خانگیتان در سلامت کامل خواهد بود و از بروز بیماریهای کشندهای مانند هاری در امان میماند.
پاسخ به سؤالات متداول درباره هاری در گربهها
بله. ویروس هاری میتواند تمام پستانداران از جمله گربهها را مبتلا کند و حتی از راه تماس مستقیم با بزاق یا گاز گرفتن منتقل شود.
تنها واکسیناسیون پیشگیرانه موثر است. پس از بروز علائم، درمانی وجود ندارد و حیوان به قرنطینه منتقل میشود.
اولین واکسیناسیون بین ۱۲ هفتگی تا یک سالگی انجام و هر سال تکرار میشود.
بله، از طریق گاز گرفتن یا انتقال بزاق حیوان آلوده به زخم یا مخاط بدن انسان قابل انتقال است.
حیوان را ایزوله کنید، از لمس او خودداری نمایید و بلافاصله دامپزشک را در جریان بگذارید.