بیماریهای دهان و دندان در گربهها یکی از رایجترین مشکلات سلامتی در میان حیوانات خانگی است که میتواند با علائم ظریفی بروز پیدا کند و در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، عوارض جدی و جبرانناپذیری برای سلامتی کلی گربه داشته باشد. اصلیترین سؤال صاحبان گربه درباره بیماریهای دهان و دندان این است: چه علائمی باید به ما هشدار دهند و چگونه باید این بیماریها را درمان و از آنها پیشگیری کنیم؟ پاسخ کوتاه این است که کاهش تمایل به غذا خوردن، بوی بد دهان، تغییر رفتار، تورم پوزه و التهاب لثه از مهمترین زنگهای خطر هستند و برای درمان نیز باید علاوه بر مراجعه فوری به دامپزشک، به رعایت اصول بهداشتی و تغذیهای توجه کنید. در این مقاله، با زبانی علمی و دقیق، تمام نکات لازم برای شناخت، درمان و پیشگیری از بیماریهای دهان و دندان گربهها بررسی خواهد شد.
علائم بیماری دهان و دندان گربهها
گربهها برخلاف سگها اغلب تمایل دارند درد و ناراحتی خود را پنهان کنند. بنابراین شناسایی علائم بیماریهای دهان و دندان در مراحل اولیه ممکن است چالشبرانگیز باشد. هرگونه تغییر در عادات غذا خوردن، رفتار یا ظاهر دهان گربه باید جدی گرفته شود، زیرا میتواند اولین نشانههای بیماری باشد.
علائم رایج بیماریهای دهان و دندان گربهها:
- کاهش تمایل به خوردن غذای خشک و سفت: گربههای مبتلا اغلب غذاهای نرم و مرطوب را ترجیح میدهند.
- جویدن آهسته یا دشوار: زمان غذا خوردن طولانی میشود و نشانههایی از ناراحتی حین جویدن دیده میشود.
- کاهش وزن: به علت درد در حین غذا خوردن، گربه ممکن است غذا نخورد و کاهش وزن را تجربه کند.
- بیرون ریختن غذا از دهان: بخشی از غذا هنگام جویدن بیرون میریزد.
- افزایش آب دهان و ترشح بزاق: در اغلب موارد، این علامت با درد و التهاب لثهها همراه است.
- پنجه زدن به دهان: نشانهای از ناراحتی و سعی برای رفع درد موضعی است.
- تمایل نداشتن به لمس دهان: گربه در برابر معاینه سر و دهان مقاومت نشان میدهد.
- بوی بد و ناخوشایند دهان: نشانه تجمع باکتری و عفونت دهانی است.
- لق شدن یا از دست دادن دندان: یکی از نتایج پیشرفته عفونت و التهاب لثه.
- تورم در پوزه یا اطراف دهان: معمولا به علت آبسه یا التهاب موضعی رخ میدهد.
- خونریزی یا التهاب لثه: اغلب هنگام غذا خوردن یا لمس دیده میشود.
- تغییر خلقوخو و کاهش فعالیت: بیقراری، تحریکپذیری و حتی اختلال خواب در گربههای مبتلا شایع است.
در صورت مشاهده هر یک از این علائم توصیه میشود فورا به دامپزشک مراجعه کنید تا از پیشرفت بیماری و عوارض جدی پیشگیری شود.
انواع بیماریهای دهان و دندان در گربهها
شناخت انواع بیماریهای دهان و دندان گربهها، عاملی کلیدی در انتخاب درمان و مراقبتهای بعدی است. این بیماریها ممکن است جداگانه یا به صورت ترکیبی رخ دهند.
شایعترین بیماریهای دهان و دندان گربه:
- تارتار و پلاک دندانیپلاک دندانی تجمعی از باکتریها، ذرات غذا و بزاق است که در صورت عدم مسواک زدن یا پاکسازی روزانه، سفت شده و به تارتار تبدیل میشود. تارتار از عوامل اصلی التهاب لثه و عفونتهای دهان است.
- التهاب و عفونت لثهاین حالت به دلیل تجمع جرم، عدم رعایت بهداشت و رشد باکتریها بروز پیدا میکند و با قرمزی، ورم، درد و گاهی خونریزی لثه همراه است.
- آبسه ریشه دنداندر اثر شکستگی یا پوسیدگی دندان، باکتریها به ریشه دندان نفوذ کرده و آبسه ایجاد میکنند. دندانهای نیش بیشتر مستعد شکستگی و آبسه هستند. آبسه معمولا تورم موضعی ایجاد کرده و درد شدیدی به همراه دارد.
- ژنژیووستوماتیت (التهاب دهان کامل)ژنژیووستوماتیت یک واکنش ایمنی شدید به عفونت ویروسی یا باکتریایی است و با التهاب گسترده دهان و لثهها و زخمهای دردناک همراه میباشد. گربههای مبتلا دچار کاهش وزن شدید و بیاشتهایی میشوند.
- بیماری پریودنتالبا پیشرفت التهاب لثه، بافت نگهدارنده دندان آسیب میبیند و دندان به تدریج لق میشود. این مرحله بیماری در صورت درمان نشدن، منجر به ریزش چندین دندان خواهد شد.
- تومورهای خوشخیم و بدخیم دهانیبرخی گربهها ممکن است تومورهای دهانی (مثل ملانوم یا کارسینوم) را تجربه کنند که میتواند با تغییر شکل دهان، سختی در غذا خوردن و بدبویی دهان همراه باشد. درمان معمولا جراحی همراه با درمانهای تکمیلی است.
- استوماتیتاین بیماری به دلیل واکنش ایمنی شدید به تجمع تارتار و جرم ایجاد شده، باعث التهاب وسیع لثه و دهان میشود. علائم آن زخمهای قرمز و بسیار دردناک است.
- مالاکلوژن (نامرتبی دندانها)تراز نبودن فک یا دندانها سبب ساییدگی غیر طبیعی دندانها، آسیب به لثه و بروز عفونت خواهد شد.
علل اصلی بروز بیماریهای دهان و دندان در گربهها
دلایل گوناگونی میتواند منجر به بیماریهای دهان و دندان در گربهها شود که برخی از آنها قابل پیشگیری هستند. مهمترین این عوامل عبارتند از:
- رژیم غذایی نامناسب: استفاده از غذاهای ناسازگار با متابولیسم گربه و کمبود مواد مغذی ویتامینی سیستم ایمنی دهان را تضعیف میکند.
- عدم رعایت بهداشت دهان و دندان: مسواک نزدن، نبود پاکسازی دهان و عدم استفاده از خمیر دندان مخصوص گربه عامل اصلی جرم و بیماری است.
- عفونتهای ویروسی و باکتریایی: بیماریهایی مانند آنفولانزا یا عفونتهای باکتریایی میتواند التهاب لثه ایجاد کند.
- بیماری کلیوی: تجمع اوره به علت اختلال عملکرد کلیوی، بوی بد دهان و زخمهای لثه را ایجاد میکند.
- تضعیف سیستم ایمنی: تغذیه ناکافی، استرس مزمن یا بیماریهای زمینهای ایمنی بدن را کاهش میدهد.
- ضربه یا شکستگی دندان: تصادف یا گاز گرفتن اجسام سخت میتواند باعث آسیب به دندان و ورود باکتری شود.
درمان بیماریهای دهان و دندان در گربهها: روشهای تخصصی دامپزشکی
انتخاب بهترین روش درمانی بستگی به نوع و شدت بیماری دارد. دامپزشک پس از معاینه و معمولا با کمک بیهوشی، اقدامات زیر را به کار میگیرد:
- آنتیبیوتیکها:برای کنترل و ریشهکن کردن عفونتهای باکتریایی و آبسه از آنتیبیوتیکهای خوراکی، تزریقی یا ژلهای موضعی با دوز مناسب استفاده میشود.
- داروهای ضدالتهابی:برای کاهش درد و التهاب لثه داروهای ضد التهابی تجویز میشود.
- جرمگیری و پاکسازی تخصصی:با بیهوشی عمومی، تمام پلاکها و تارتارها برداشته شده و دندانها کاملاً پاکسازی میشود.
- کشیدن دندان:در صورت آبسه یا عفونت شدید ریشه، کشیدن دندان به منظور جلوگیری از گسترش بیماری انجام میشود.
- درمان تومور:با توجه به نوع تومور، جراحی، شیمیدرمانی یا پرتودرمانی مورد نیاز است.
باید توجه داشت درمان دارویی مخصوصا آنتیبیوتیک باید فقط و فقط توسط دامپزشک تجویز گردد.
درمانهای خانگی و مراقبتهای حمایتی از گربه
در کنار درمان تخصصی، بعضی مراقبتها میتوانند به کاهش درد و بهبود سریعتر گربه کمک کنند، اما به هیچ عنوان جایگزین درمان حرفهای نیستند:
- جویدن غذای نرم و مرطوب: استفاده از سوپ و کنسرو گربه برای سهولت در جویدن.
- روغن نارگیل: خاصیت ضد التهابی و باکتریایی دارد. میتوانید مقدار کمی را روی بافت دهان یا پنجه گربه قرار دهید تا خودش لیس بزند.
- شستشوی دهان با چای بابونه: چای بابونه سرد شده را با سرنگ تمیز به آرامی در دهان گربه ریخته تا خاصیت ضدباکتریایی آن بهبود ایجاد کند.
- محلول آب و نمک: محلول ملایم آب و نمک به عنوان دهانشویه موقت ضدعفونی مناسب است.
- افزودن جعفری تازه به غذا: خاصیت ضد التهاب و باکتریایی دارد و به صورت ریز خرد شده میتواند به غذای گربه افزوده شود.
- هماهنگسازی رژیم غذایی: مصرف مکملها و مواد غذایی مقوی به تقویت سیستم ایمنی گربه کمک میکند.
هشدار: استفاده طولانی مدت یا نادرست از درمانهای خانگی ممکن است بیماری را پنهان کند یا تشخیص و درمان حرفهای را به تعویق بیندازد. هرگونه اقدام خانگی باید تحت نظر دامپزشک باشد.
آنتیبیوتیکهای مناسب برای درمان عفونت دهان و لثه گربه
درصورت لزوم مصرف آنتیبیوتیکها، دامپزشک گزینه مناسب را بر اساس شدت، نوع عفونت و شرایط بالینی گربه انتخاب میکند:
- آموکسیسیلین: یکی از رایجترین آنتیبیوتیکها برای درمان طیف گستردهای از عفونتهای دندانی و دهانی.
- داکسی سایکلین: موثر در درمان برخی عفونتهای ویروسی و عفونتهای همزمان دهان و چشم.
- کلیندامایسین: آنتیبیوتیک تخصصی برای بیماریهای دهان و دندان با اثربخشی بالا بر عفونتهای شدید لثه.
- مترونیدازول: مناسب برای عفونتهای مرکب دهان و دستگاه گوارش.
توصیه مهم: مدت، مقدار و نحوه مصرف آنتیبیوتیک حتما باید منطبق با دستور دامپزشک باشد و قطع ناگهانی دارو حتی در صورت بهبود ظاهری علائم، ممنوع است.
جمعبندی
در مراقبت از گربه، توجه به بهداشت دهان و دندان و آگاهی از علائم اولیه بیماریها نقشی اساسی در حفظ سلامت عمومی حیوان خانگی شما ایفا میکند. مسواک زدن روزانه با محصولات مخصوص، تهیه غذای با کیفیت مناسب و ویزیت دورهای دامپزشکی، سه رکن اصلی پیشگیری هستند. در صورت ظهور هرگونه نشانه غیرعادی، تشخیص و اقدام به موقع دامپزشکی میتواند زندگی گربهتان را از خطر عفونتهای حاد نجات دهد. فراموش نکنید که انتخاب غذای نرم درمانی، سوپ یا کنسرو از پتشاپ معتبر، مکملهای ویتامینی، و مشورت مستمر با دامپزشک، سرمایهگذاری برای عمر طولانیتر و آرامش حیوان شماست.
سوالات متداول در مورد بیماریهای دهان و دندان گربه
کاهش تمایل به خوردن غذای خشک، آهسته و دشوار جویدن، کاهش وزن، بیرون انداختن غذا، افزایش آبدهان، بوی بد دهان، پنجه زدن به دهان، لق شدن دندان و التهاب لثه از مهمترین نشانهها هستند.
بیماری پریودنتال، تارتار، عفونت و التهاب لثه، آبسه، ژنژیووستوماتیت، استوماتیت، تومورهای دهانی و مالاکلوژن.
تغذیه نامناسب، عدم رعایت بهداشت، عفونتهای ویروسی و باکتریایی، نقص سیستم ایمنی، بیماری کلیوی و ضربهدیدگی دندانها.
خیر؛ درمانهای خانگی تنها جنبه مکمل و حمایتی دارند و نباید به عنوان درمان اصلی مورد استفاده قرار بگیرند.