گربههای وحشی از رمزآلودترین و شگفتانگیزترین پستانداران کره زمین هستند که با تنوع بالا در زیستگاههای بکر جهان زندگی میکنند. اگر به دنبال آشنایی با زیباترین و خاصترین نژادهای گربه وحشی دنیا هستید، همین ابتدای مقاله باید بدانید که پاسخ سوال «گربه وحشی چیست و چه تفاوتی با گربه اهلی دارد؟» این است که گربه وحشی به گونهای از گربهسانان گفته میشود که برخلاف گربههای اهلی، هرگز توسط بشر اهلی نشده و مستقل از انسان در طبیعت زندگی میکنند. این گربهها ویژگی ظاهری و رفتاری منحصربهفردی دارند که آنها را از گونههای اهلی مجزا میسازد. در ادامه این مقاله با بهترین و جالبترین نژادهای گربه وحشی، رازهای زندگیشان، نکتههایی برای آشنایی بیشتر با این حیوانات و تفاوتهای اساسیشان با گربههای خانگی آشنا میشوید.
آشنایی با نژادهای مشهور گربه وحشی جهان
گربههای وحشی از دیرباز بخشی جداییناپذیر از اکوسیستمهای متنوع زمین بودهاند. هر کدام از این نژادها ویژگیهای خاص خود اعم از جثه، رفتار، رنگبندی، میزان اجتماعی بودن و عادات غذایی را دارا هستند. در این بخش با شناختهشدهترین و جذابترین گونهها آشنا خواهیم شد.
۱. گربه پالاس (Manul)
گربه پالاس یکی از قدیمیترین و پشمالوترین گربههای وحشی دنیاست که اغلب در مناطق کوهستانی آسیای مرکزی و اروپای شرقی دیده میشود.
- جثه: طول بدن ۴۶ تا ۶۵ سانتیمتر، وزن ۲ تا ۵ کیلوگرم
- رنگ خز: خاکستری مایل به زرد با لکههای سیاه و سفید
- ویژگی منحصربهفرد: مردمک چشم کاملاً گرد – برخلاف دیگر گربهها
- خصوصیات: شب زی، منزوی و دارای عمر متوسط ۱۲ سال در طبیعت
۲. گربه بلکفوت (Black-footed Cat)
کوچکترین گونه گربه وحشی دنیا که در آفریقا زندگی میکند و ظاهری بسیار بامزه با لکههای خالخالی دارد.
- جثه: طول بدن ۳۵ تا ۵۲ سانتیمتر، وزن ۱ تا ۲.۵ کیلوگرم
- رنگ خز: قهوهای مایل به زرد با لکههای سیاه
- پوزه سیاه، گوشهای بزرگ، دم و پاهای کوتاه و سیاه
- شب زی، منزوی، عمر متوسط حدود ۱۳ سال
۳. گربه ماهیگیر (Fishing Cat)
یکی از گونههای منحصر به فرد جنوب و جنوب شرق آسیا که عاشق آب و شکار ماهی است.
- جثه: طول بدن ۶۶ تا ۱۰۰ سانتیمتر، وزن ۵ تا ۱۶ کیلوگرم
- خز خاکستری مایل به قهوهای با لکههای تیره
- پاهای نیمهپردهدار بسیار مناسب شنا
- شناگر ماهر، بسیار منزوی، عمر متوسط ۱۰ سال
۴. گربه یوزپلنگ ابری (Clouded Leopard)
یکی از زیباترین و بامزهترین گربههای وحشی جنگلهای جنوب شرق آسیا و دامنه کوههای هیمالیاست.
- طول بدن ۶۰ تا ۱۰۰ سانتیمتر، وزن ۱۱ تا ۲۳ کیلوگرم
- خز قهوهای مایل به زرد با لکههای بسیار بزرگ تیره، دم بلند ضخیم با حلقه
- دنداننیش بلند، چشمهای درشت، درختنورد عالی
- عمر متوسط حدود ۱۱ سال
۵. گربه شنی (Sand Cat)
یکی از عجیبترین گربههای بومی مناطق بیابانی در شمال آفریقا و آسیای غربی با پاهای پرخز مناسب راه رفتن روی شن است.
- طول بدن ۳۹ تا ۵۲ سانتیمتر، وزن ۲.۵ تا ۳.۵ کیلوگرم
- خز قهوهای مایل به زرد با نوارهای تیره، گوشهای پهن
- حفار ماهر، شب زی، عمر حدود ۱۳ سال
۶. گربه پامپاس (Pampas Cat)
یکی از گربههای وحشی بومی علفزارهای آمریکای جنوبی که در شیلی، آرژانتین و پرو رایج است.
- طول بدن ۴۵ تا ۷۵ سانتیمتر، وزن ۳ تا ۸ کیلوگرم
- رنگ خز خاکستری مایل به زرد با لکههای پراکنده
- پاهای بلند و باریک، شبگرد و بسیار منزوی
۷. گربه سروال (Serval Cat)
یکی از بزرگترین گربههای وحشی آفریقا که پاهای بلند و گوشهای بزرگش برای شکار در علفزارها بسیار کارآمد است.
- طول بدن ۶۰ تا ۹۲ سانتیمتر، وزن ۹ تا ۱۸ کیلوگرم
- خز طلایی با نقاط سیاه، گوشهای دراز و نوکتیز
- شناخت حسی عالی، پرانرژی، عمر متوسط ۱۰ سال
۸. گربه لینکس کانادایی (Canadian Lynx)
این گربه مشهور نیمکره شمالی را میتوانید در آلاسکا، کانادا و شمال آمریکا ببینید؛ گوشهای پرمو، پنجههای بزرگ و بدن پشمالو از ویژگیهایش است.
- طول بدن ۸۰ تا ۱۱۰ سانتیمتر، وزن ۸ تا ۱۸ کیلوگرم
- خز خاکستری تا قهوهای، دم کوتاه سیاه، پنجههای پهن
- شکارچی خرگوش و جوندگان، شب زی، عمر حدود ۱۰ سال
۹. گربه خلیج برونئی (Bay Cat)
از کمیابترین و اسرارآمیزترین گربههای وحشی دنیا که در جزیره برونئو زندگی میکند.
- طول بدن ۴۰ تا ۵۰ سانتیمتر، وزن ۲ تا ۳ کیلوگرم
- خز قهوهای با لکههای مشکی، بسیار منزوی و کممشاهده شده
- عمر متوسط در طبیعت ۱۰ سال
۱۰. گربه جاگواروندی (Jaguarundi)
گربهای با جثه کشیده و پوشش یکدست، بومی مناطق مرکزی و جنوبی قاره آمریکا.
- بدنی کشیده با طول ۵۳ تا ۷۷ سانتیمتر، وزن ۳.۵ تا ۹ کیلوگرم
- رنگ خز متنوع: سیاه، خاکستری یا قرمز
- بیشتر فعالیت روزانه دارد، گرچه منزوی است
- عمر متوسط ۱۰ سال
زیباترین گربه وحشی جهان
در میان تمامی نژادهای گربهسانان وحشی، گربه مارگای (Margay) بهعنوان زیباترین شناخته میشود. گربه مارگای که بومی جنگلهای انبوه آمریکای مرکزی و جنوبی است، با خز خالدار، چشمهای درشت و بدن چابک، جذابیت بینظیری دارد. این گربه تقریباً هماندازه گربه خانگی است اما الگوی پوستی و نحوه حرکت منحصربهفردش باعث تمایز آن شده است. گربه مارگای به دلیل زندگی بر روی شاخه درختان و شبزی بودن، یکی از کمیابترین و رمزآلودترین گربهسانانی است که مشاهده آن بدون راهنمایی متخصصان بسیار دشوار است.
چند نکته مهم درباره نگهداری گربههای وحشی
گرچه برخی افراد علاقهمندند گربههای وحشی یا خیابانی را به خانه بیاورند، باید بدانند نگهداری چنین حیواناتی کار آسانی نیست و ریسک و مسئولیت بالایی دارد. از مهمترین نکات در نگهداری از این گربه ها موارد زیر هستند:
- حتما گربه پیدا شده را به دامپزشک نشان دهید تا معاینه کامل شود، واکسنهای لازم تزریق گردد و در صورت وجود کک، انگل یا بیماریهای پوستی درمان آغاز شود.
- تا پایان دوره درمان دارویی و مطمئن شدن از سلامت کامل حیوان، او را از دیگر اعضای خانواده (و حیوانات خانگی دیگر) جدا نگاه دارید.
- فرایند رام شدن گربه وحشی بسیار کند است؛ با او به آرامی و محبت رفتار کنید و تماس چشمی مستقیم برقرار نکنید تا احساس تهدید نکند.
- به تغذیه و برنامه غذایی گربه دقت کنید. غذا را سر وقت و مطابق نیاز او بدهید تا حس اعتماد به وجود آید.
- اگر قصد نگهداری دائمی ندارید، هرگز بیش از یک ماه گربه وحشی را در خانه نگه ندارید چون دلبستگی عاطفی پیدا خواهد کرد.
- انجام معاینات منظم و مشاوره با دامپزشک متخصص الزامی است تا از سلامت گربه وحشی (از منظر جسمی و روانی) اطمینان حاصل شود.
تفاوت گربه وحشی با گربه اهلی
مطالعات متعدد نشان دادهاند که گرچه همه گربهها در ریشه ژنتیکی اشتراک دارند، رفتار و فیزیولوژی گربههای وحشی کاملاً با اهلی متفاوت است. در جدول زیر تفاوتهای اصلی گربه وحشی و اهلی را مرور میکنیم؛ توجه کنید این تفاوتها دلیل منع نگهداری گربه وحشی بهعنوان حیوان خانگی هستند:
چرا گربههای وحشی اهمیت اکولوژیکی دارند؟
گربههای وحشی اغلب شکارچیان بالای زنجیره غذایی اکوسیستم خود هستند. آنها نقش مهمی در کنترل جمعیت جوندگان و متعادل نگهداشتن اکوسیستم ایفا میکنند. نابودی یا کاهش جمعیت گربههای وحشی به نابهنجاری اکولوژیکی منجر میشود که نمونه آن را در بسیاری از مناطق جهان دیدهایم.
گربههای وحشی ایران
در کشورمان نیز گونههای مختلفی از گربههای وحشی مانند گربه پالاس، گربه شنی، گربه جنگلی و یوزپلنگ ایرانی زندگی میکنند. هر کدام از این گونهها ارزش حفاظتی بالایی دارند و به عنوان میراث طبیعی ایران محسوب میشوند. پژوهشها و مراقبتهای دامپزشکی در سالهای اخیر اهمیت بالایی پیدا کرده تا نسل این گربهها حفظ گردد.
جمعبندی
گربههای وحشی موجوداتی شگفتانگیز، زیبا و از نظر بیولوژیک بسیار مهم برای حیاتوحش زمین هستند. این حیوانات چه در جنگلهای انبوه آمازون، چه در بیابانهای سرسخت آفریقا و چه در کوهستانهای مرتفع آسیا زندگی کنند، همواره نیازمند احترام و حفاظتاند. نگهداری و تماس مستقیم با انواع گربه وحشی به هیچ عنوان برای عموم توصیه نمیشود و هرگونه اقدام در این زمینه باید تحت مشاوره دامپزشک متخصص و با در نظر گرفتن تمام نکات بهداشتی انجام گیرد.
در نهایت، اگر به طبیعت و حیوانات توجه دارید، بهترین راه حفاظت از این گنجینههای طبیعی، حمایت از محیطزیست و مشارکت در طرحهای حفاظتی است. برای آشنایی بیشتر با زندگی و رفتار گربههای وحشی، مطالعه و مشاهده مستندهای علمی توصیه میشود تا هم شگفتیهای این جهان را بهتر بشناسید و هم به حفظ آنها کمک کنید.
سوالات پرتکرار درباره گربه های وحشی
گربههای خانگی از نسل گربههای وحشی آفریقایی اهلی شدهاند. گربههای وحشی رفتار قلمرویی شدیدتر، جثه متفاوت و غریزه شکار قویتری دارند و معمولاً قابل اهلی شدن کامل نیستند.
این حیوانات در زیستگاههای متنوعی زندگی میکنند: جنگلهای استوایی، ساوانا، بیابانها، کوهستانهای برفی و حتی مردابها. زیستگاه بستگی به گونه دارد.
خیر. گربههای وحشی به محیط طبیعی، قلمرو وسیع و رژیم غذایی خاص نیاز دارند. نگهداری آنها هم خطرناک و هم غیراخلاقی است و در بیشتر کشورها غیرقانونی است.